یعنی چه
ایدئولوژی به مجموعهای سامانیافته و منسجم از اندیشهها، باورها و نگرشهای سیاسی، اجتماعی یا مذهبی گفته میشود که خطمشی و رفتار یک فرد، گروه یا جامعه را شکل میدهد و آن را توجیه میکند. این واژه در سادهترین تعریف، به معنای مرام، مسلک یا طرز تفکر مشخص یک مکتب فکری است.
مترادف
در جدول
به انگلیسی
به عربی
به فارسی
هرچند واژه «ایدئولوژی» به همین صورت در فارسی رایج است، اما برابرنهادههای ارائهشده برای آن شامل واژههایی چون «ایدهشناسی» (بر اساس ریشه لغوی)، «انگارگان» و عباراتی نظیر «مرام و مسلک» یا «طرز تفکر منسجم» است.
معنی انگلیسی/خارجی
واژه انگلیسی Ideology از واژه فرانسوی Idéologie گرفته شده است که خود ترکیبی از دو جزء یونانی Idea (اندیشه و تصور) و Logia (شناخت و دانش) است. این اصطلاح نخستین بار در اواخر قرن هجدهم توسط فیلسوف فرانسوی، دستوت دو تراسی، برای توصیف «دانشِ بررسی منشأ اندیشهها» یا همان «ایدهشناسی» وضع شد و به مرور زمان به معنای نظام باورهای سیاسی و اجتماعی تغییر یافت.
جمعبندی و توضیح کامل ایدئولوژی
ایدئولوژی در اصل به معنای «ایدهشناسی» یا علم بررسی ریشه اندیشههاست، اما در کاربرد مدرن به مجموعهای منسجم و نظاممند از باورها، ارزشها و طرز تفکرهایی گفته میشود که جهتگیریهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی یک جامعه یا گروه را تعیین میکند. این اصطلاح فرانسویالاصل امروزه به عنوان پایهای برای توصیف مکاتب مختلفی چون مارکسیسم، کاپیتالیسم یا انواع جریانهای مذهبی و فکری به کار میرود.
در زبان فارسی، واژههایی مانند جهانبینی، مرام، مسلک و انگارگان به عنوان نزدیکترین مترادفهای این کلمه شناخته میشوند. تفاوت ظریف ایدئولوژی با جهانبینی در این است که ایدئولوژی معمولاً ساختاری عملیتر، آرمانگرایانهتر و برنامهمحور برای هدایت جامعه دارد، در حالی که جهانبینی نگاهی کلیتر به هستی و انسان است.