یعنی چه
تجزیه و تلاشی در لغت به معنای جدا شدن و فروپاشی یک کل به اجزای کوچکتر (تجزیه) و از هم پاشیدن کامل، نابودی انسجام و فرو ریختن ساختار (تلاشی) است. این اصطلاح معمولاً برای دگرگونی ماده، پوسیدن جثه پس از مرگ یا از بین رفتن نظم یک ساختار به کار میرود.
تلفظ
این ترکیب به صورت «تَجْزِیه وَ تَلاشی» [taj-zi-ye va ta-lā-šī] تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این عبارت «تجزیه و تلاشی» است که دقیقاً ۱۱ حرف دارد. طراحان جدول ممکن است از کلمات مترادفی چون فروپاشی، اضمحلال یا انحلال نیز استفاده کنند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به بافت متن، واژههای متفاوتی استفاده میشود؛ در علوم طبیعی برای پوسیدن و تجزیه مواد از Decomposition و برای متلاشی شدن ساختارها از Disintegration یا Fragmentation استفاده میگردد.
به فارسی
برابرهای فارسی و واژگان جایگزین این ترکیب شامل کلماتی چون فروپاشی، اضمحلال، ازهمگسیختگی، پاشیدگی، تحلیل، تفکیک و انحلال هستند که مفهوم از دست رفتن یکپارچگی را میرسانند.
در قرآن
عین عبارت «تجزیه و تلاشی» در قرآن نیامده است، اما مفاهیم هممعنی با آن در توصیف احوال قیامت، مرگ و بازگشت بدن به خاک دیده میشود. به عنوان مثال، متلاشی شدن کوهها و زمین با تعابیری همچون «دَکّاً دَکّاً» یا «بَسّاً» (فَکَانَتْ هَبَاءً مُنْبَثّاً) توصیف شده است.
نماد چیست
در علوم طبیعی و نمادشناسی، این اصطلاح نمادی از مرگ، فرسایش خاک، گذر زمان و تغییر شکل اجتنابناپذیر ماده است. در عرفان و فلسفه نیز گاهی به عنوان نمادِ فروپاشی نفس یا از بین رفتن یک ساختار قدیمی برای متولد شدن فرم و جانی جدید به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل تجزیه و تلاشی
ترکیب «تجزیه و تلاشی» بیانگر یک فرآیند طبیعی و ساختاری است که در آن یک کلِ واحد و منسجم، انسجام خود را از دست داده و به اجزای ریزتر تبدیل میشود یا به طور کامل نابود میگردد. واژهٔ تجزیه ریشه در زبان عربی (باب تفعیل) داشته و به معنی جزءجزء کردن است؛ واژهٔ تلاشی نیز برخلاف ظاهرش از ریشهٔ تلاش و کوشش نیست، بلکه مصدری منحوت از ترکیب «لا» و «شیء» است که معنای به مقام هیچ رسیدن و متلاشی شدن را افاده میکند.
این اصطلاح در حوزههای مختلفی از جمله علوم طبیعی (پوسیدگی ارگانیک و تغییرات شیمیایی)، فلسفه و جامعهشناسی (فروپاشی ساختارهای اجتماعی یا فکری) کاربرد دارد و همواره یادآور مفهوم زوال، تغییر شکل ماده و گذر زمان است.