یعنی چه
مرطبان در لغت به ظروف بزرگ و مرغوب سفالین، چینی یا زجاجی (شیشهای) گفته میشد که در گذشته برای نگهداری مواد غذایی، داروها یا مرباها از آن استفاده میکردند. در زبان فارسی امروز، این واژه معادل همان ظرفهای استوانهای شیشهای است که برای نگهداری حبوبات و ترشیجات کاربرد دارد.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به دو صورت مَرْطَبان و مَرْتَبان تلفظ و نگاشته میشود و مصوتهای آن کوتاه و کشیده هستند.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، واژه ۶ حرفی «مرطبان» یا «مرتبان» به عنوان پاسخ ظرف شیشهای دهانگشاد یا ظرف نگهداری مربا شناخته میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای این نوع ظروف دهانگشادِ مخصوص نگهداری از واژه Jar استفاده میشود.
به عربی
این واژه در زبان عربی نیز به همین صورت مَطربان به کار میرود و گاهی واژگانی چون جَرَّة نیز به عنوان همپوشانی معنایی استفاده میشوند.
به فارسی
رایجترین معادلهای فارسی این واژه در دنیای امروز «بانکه» و «شیشه دهانگشاد» است و در متون کهن از واژههایی چون «بستو» یا «بستوقه» برای اشاره به انواع کوچکتر آن استفاده میشده است.
جمعبندی و توضیح کامل مرطبان
واژه مَرْطَبان (یا مرتبان) برخلاف ظاهر معرب خود، ریشهای جغرافیایی دارد. این کلمه در اصل از نام بندر و جزیره قدیمی «مارتابان» (Martaban) در میانمار (برمه سابق) گرفته شده است؛ جایی که در قرون وسطی مرکز ساخت و صادرات ظروف سفالی و چینی بسیار باکیفیت و بزرگ به سراسر جهان بود. به همین دلیل، این ظروف در زبان فارسی و عربی به نام خاستگاهشان معروف شدند.
در فرهنگ و ادبیات گذشته، قنادان و عطاران از مرتبان برای نگهداری خردهنبات، ادویههای گرانقیمت و داروهای خاص استفاده میکردند و حتی باور عامیانه بر این بود که زهر به دلیل کیفیت بالای این ظروف در آنها نفوذ نمیکند. امروزه این واژه جای خود را به اصطلاحاتی مانند «بانکه» یا «جار» داده است که برای نگهداری انواع ترشی، مربا و حبوبات در آشپزخانهها کاربرد دارند.