یعنی چه
در لغتنامه دهخدا به معنی «مفتخر ساختن» و «فخر دادن» آمده است. در کاربرد روزمره و عامیانه، این عبارت یک اصطلاح تعارفی و محترمانه است؛ زمانی که کسی را به مهمانی، همنشینی یا انجام کاری دعوت میکنند، میگویند «افتخار بدید تشریف بیارید»، یعنی با آمدن خود مایه سرفرازی، بزرگی و منت بر ما شوید.
در جدول
پاسخ متداول برای این عبارت تعارفی در جدولهای کلمات متقاطع، خود واژه «افتخار بدید» (۱۰ حرف) یا معادلهای آن مانند «سرفراز کردن» است.
به انگلیسی
برای بیان این اصطلاح تعارفی در زبان انگلیسی از عبارتهای محترمانه اعطای افتخار استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای تعارف و دعوت محترمانه از فعل «شرفنا» (به ما مشرف فرمایید/ما را مفتخر کنید) استفاده میشود.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی، این مفهوم با اصطلاح شرف دادن یا مایه افتخار شدن بیان میشود.
در قرآن
خود عبارت «افتخار بدید» در قرآن کریم وجود ندارد. با این حال، ریشه کلمه یعنی «فخر» با مشتقاتی نظیر «فَخُور» (بسیار فخرکننده) و «تَفاخُر» ۶ بار در قرآن ذکر شده است (مانند آیه ۲۰ سوره حدید). نکته قابل توجه این است که کاربرد این ریشه در آیات قرآنی همگی دارای بار معنایی منفی و مذموم هستند و به فخرفروشی، تکبر، غرور و دلخوش کردن به مادیات و ظواهر دنیا اشاره دارند؛ همانطور که در قرآن آمده است: «إِنَّ اللَّهَ لَا یُحِبُّ کُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ» (خداوند هیچ متکبر فخرفروشی را دوست ندارد).
جمعبندی و توضیح کامل افتخار بدید
عبارت «افتخار بدید» یا مصدر مرخم آن «افتخار دادن»، یک ترکیب فعلی تعارفی، اصیل و بسیار رایج در فرهنگ و زبان فارسی است. این اصطلاح به طور معمول در موقعیتهای اجتماعی رسمی و نیمهرسمی، به ویژه هنگام دعوت کردن افراد به یک مراسم، مهمانی یا همنشینی به کار میرود تا میزان احترام، ارزش و قدری را که میزبان برای مهمان قائل است، نشان دهد. از نظر لغوی، این عبارت به معنای مایه سرفرازی شدن و منت نهادن بر میزبان است.
ریشه واژه «افتخار» از زبان عربی و باب افتعال (ف-خ-ر) گرفته شده است که در ترکیب با فعل فارسی «دادن» یک فعل مرکب کاربردی را ساخته است. جالب اینجاست که در فرهنگ عامه این کلمه بار معنایی مثبت، محترمانه و سرشار از ادب دارد، در حالی که مشتقات همین ریشه در قرآن کریم (مانند تفاخر و فخور) همگی در سیاق ملامتِ تکبر، غرور و فخرفروشیهای مادی به کار رفتهاند.