یعنی چه
یدوفرم یک ترکیب آلی حاوی ید با فرمول مولکولی $CHI_3$ است. این ماده به صورت جامد، بلوری یا پودری به رنگ زرد لیمویی یافت میشود و بویی تند، نافذ و شبیه به کلروفرم دارد. به دلیل خواص ضدباکتریایی قوی، از آن در پزشکی به عنوان ضدعفونیکننده و گندزدا استفاده میشود.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی به صورت «یَدُوفُرْمْ» تلفظ میشود که از معادل فرانسوی آن (Iodoforme) وام گرفته شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به راهنماهایی چون «ماده ضدعفونیکننده زرد رنگ» یا «ترکیب شیمیایی حاوی ید»، کلمه ۶ حرفی «یدوفرم» یا معادل ۱۱ حرفی آن «ترییودومتان» مد نظر است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی به این ماده Iodoform گفته میشود. همچنین نام رسمی و علمی آن بر اساس قواعد آیپاک، Triiodomethane است.
به فارسی
از آنجا که این کلمه یک اصطلاح تخصصی شیمی و وارداتی از زبان فرانسوی است، معادل اصیل فارسی تککلمهای ندارد؛ اما در متون علمی فارسی از آن با نامهای «ترییودومتان» یا «فرمیل ترییودید» یاد میشود.
نماد چیست
نماد شیمیایی یا فرمول مولکولی این ماده $CHI_3$ است. این فرمول نشان میدهد که ساختار آن از یک اتم کربن، یک اتم هیدروژن و سه اتم ید تشکیل شده است. از نظر ایمنی نیز با نمادهای خطر GHS برای سمیت و تحریککنندگی مشخص میشود.
معنی انگلیسی/خارجی
یدوفرم یک واژه با ریشه بیگانه (فرانسوی) است. بخش اول آن از واژه یونانی ioeides به معنی «بنفشرنگ» (به دلیل رنگ گاز ید) و بخش دوم آن از واژه Formyl (به خاطر شباهت ساختاری این ماده با اسید فرمیک و کلروفرم) گرفته شده است. این ماده اصالت فارسی ندارد و یک اصطلاح علمی جهانی است.
جمعبندی و توضیح کامل یدوفرم
یدوفرم یک ترکیب شیمیایی آلی و تخصصی در علم شیمی و پزشکی است که به صورت پودر یا بلورهای زرد لیمویی با بویی بسیار تند و خاص شناخته میشود. این ماده که فرمول شیمیایی آن $CHI_3$ است، در قرن نوزدهم میلادی کشف شد و به دلیل دارا بودن مقدار زیادی ید در ساختار خود، خواص ضدباکتریایی و ضدعفونیکننده شدیدی دارد.
این واژه از طریق زبان فرانسوی وارد زبان فارسی شده و ریشه اصلی اجزای آن به زبانهای یونانی و لاتین بازمیگردد. در گذشته و حتی امروز، از یدوفرم در مصارف پزشکی، دندانپزشکی (برای ضدعفونی کردن کانال دندان) و داروسازی به عنوان یک گندزدای مؤثر استفاده میشود.
با توجه به ماهیت کاملاً علمی و ساختگی این اصطلاح در دوران مدرن، یدوفرم فاقد متضاد معنایی یا ریشه اصیل در زبان فارسی و متون کهن مانند قرآن است. در عوض، همخانوادههای آن را ترکیبات همگروه هالوژنی مانند کلروفرم و بروموفرم تشکیل میدهند.