بی یبصر یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل بی یبصر

عبارت «بی یبصر» یک واژه واحد فارسی نیست، بلکه یک اصطلاح و جملهٔ فعلیه عربی (بـ + ی + یبصر) است که وارد ادبیات و عرفان فارسی شده است. این اصطلاح دقیقاً مأخوذ از حدیث قدسی معروف «قرب نوافل» است که در آن خداوند می‌فرماید هرگاه بنده به مقام قرب برسد، من گوش او می‌شوم که با آن می‌شنود و چشم او می‌شوم که با آن می‌بیند.

در فرهنگ عرفانی و اشعار صوفیانه، به ویژه در دفتر پنجم مثنوی معنوی مولانا، این عبارت در کنار «بی یسمع» (به واسطه من می‌شنود) به کار رفته است. مولانا می‌گوید: «رو که بی یسمع و بی یبصر تویی / سر تویی چه جای صاحب‌سر تویی»؛ این بیت نماد بارز مقام «فناء فی الله» و تبدیل شدن بنده به مظهر تجلی صفات الهی است.

از نظر واژگانی، متضاد این مفهوم انسان‌های «خودبین» یا «محجوب» هستند که جهان را تنها با دید مادی خود می‌بینند، در حالی که فرد «بی یبصر» به نور الهی بینا گشته و از کور‌دلی و غفلت رسته است.