یعنی چه
واژه «فتناه» (فَتَنَّاهُ) یک فعل جملهواره عربی است که از ریشه ثلاثی مجرد «ف-ت-ن» ساخته شده است. این کلمه ترکیبی از فعل «فَتَنّا» به معنای «آزمودیم» و ضمیر متصل «هُ» به معنای «او/آن» است. در ریشهشناسی لغوی، این ماده در اصل به معنی قرار دادن طلا در کوره آتش برای جداسازی ناخالصیها و سنجش عیار آن بوده و سپس به هر نوع آزمایش سخت انسانی و ابتلای الهی اطلاق شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «فَتَنَّاهُ» (Fatan-nāhu) است که نون آن دارای تشدید و الف مدی بوده و در نهایت به ضمیر غایب مضموم ختم میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، پاسخ این بخش با ۵ حرف و به صورت خودِ واژه «فتناه» یا معادلهای فعلی آن مشخص میشود.
به انگلیسی
ترجمه دقیق عبارتی و مفهومی این فعل در زبان انگلیسی به صورت گزارههای گذشته برای ضمیر متکلم معالغیر (ما) به کار میرود.
به فارسی
برگردان دقیق این صیغه فعلی عربی به زبان فارسی، عبارتهای فعلی «او را آزمودیم»، «او را امتحان کردیم» و «به بلا و آزمایش افکندیمش» است که مترادفهای دقیق مکتوب آن شامل «ابتلیناه» و «امتحنّاه» میشود.
در قرآن
این ساختار ترکیبی دقیقاً در قرآن کریم به کار رفته است؛ از جمله در آیه ۲۴ سوره ص که میفرماید: «...وَظَنَّ دَاوُودُ أَنَّمَا فَتَنَّاهُ...» (و داوود دانست که ما او را آزمودهایم). همچنین شکل دیگری از این ریشه برای ضمیر مخاطب به صورت «فَتَنَّاکَ» در آیه ۴۰ سوره طه در جریان داستان حضرت موسی آمده است.
جمعبندی و توضیح کامل فتناه
واژه «فتناه» یک اسم مستقل یا لغت اصیل در زبان فارسی نیست، بلکه یک فعل جملهواره عربی و قرآنی است که به واسطه ورود متون دینی و معارف اسلامی به ادبیات و زبان فارسی راه یافته است. ریشه اصلی این واژه به فرآیند خالصسازی طلا در آتش برمیگردد و در اصطلاح به معنای آزمایشهای سخت الهی است.
این کلمه در ساختار خود حاوی معنای «او را آزمودیم» بوده و در قرآن کریم برای توصیف سنجش و ابتلای پیامبرانی چون حضرت داوود (ع) استفاده شده است. در زبان فارسی، واژههای همخانواده متعددی از این ریشه مانند فتنه، مفتون، فاتن و فتان کاربرد روزمره و ادبی دارند.