یعنی چه
این اصطلاح در لغت به معنای کسی است که بسیار پرکار و تواناست و هر کاری را که بخواهد، بدون اینکه کسی یا چیزی بتواند مانع او شود، به سرانجام میرساند. در کاربردهای عرفی و روزمره، گاهی مجازاً یا به کنایه به افراد همهکاره، خودمختار یا حتی مستبد و خودرای نیز اطلاق میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت فَعّال (با تشدید روی عین) + مایشاء (با سکون همزه در پایان در حالت وقف) است.
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول کلمهٔ «فعال مایشاء» با ۱۰ حرف است. معادلهای دیگر آن «قادر مطلق» و «مختار مطلق» هستند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای رساندن مفهوم کلامی آن از واژه Omnipotent (به معنای قادر متعال) و برای ترجمه تحتاللفظی از عبارت Absolute doer استفاده میشود.
به عربی
این عبارت خود ریشه عربی دارد و از ترکیب صفت مبالغه «فعال» و فعل مضارع «یشاء» ساخته شده است.
به فارسی
مترادفهای فارسی و رایج این اصطلاح شامل کلماتی چون خودمختار، فاعل مایشاء، قادر مطلق و در اصطلاح عامیانه «همهکاره» است. متضادهای آن نیز کلماتی مانند مجبور، عاجز و بیاختیار هستند.
در قرآن
عین ترکیب «فعال مایشاء» در قرآن نیامده است، اما مفاهیم کاملاً همسانی چون «فَعَّالٌ لِما يُريدُ» (سوره هود آیه ۱۰۷ و سوره بروج آیه ۱۶) و «يَفْعَلُ اللهُ ما يَشاءُ» (سوره ابراهیم آیه ۲۷) ذکر شدهاند که در کلام اسلامی منحصر به ذات باریتعالی است.
جمعبندی و توضیح کامل فعال مایشاء
اصطلاح «فعال مایشاء» یک ترکیب عربی وارد شده به زبان فارسی است که در مرتبه نخست، مفهومی کلامی و اعتقادی دارد. این عبارت صفت کسی است که قدرت و مشیت مطلق دارد؛ یعنی هر چه را اراده کند، بدون وجود کوچکترین مانع، ناتوانی یا نیاز به اجازه دیگران به مرحله عمل درمیآورد. در متون اسلامی و قرآنی، این ویژگی منحصراً متعلق به خداوند متعال است که ارادهاش بر تمامی امور حاکم است.
با این حال، این واژه در سیر تحول خود وارد زبان عرفی و ادبیات فارسی نیز شده است. در کاربردهای روزمره، مردم این اصطلاح را مجازاً یا به کنایه برای اشخاصی به کار میبرند که در یک مجموعه، سازمان یا خانواده قدرت مطلقی دارند، حرف اول و آخر را میزنند و به اصطلاح «همهکاره» هستند. گاهی نیز این اصطلاح بار معنایی منفی به خود میگیرد و به افراد مستبد و خودرای اشاره دارد که بدون مشورت و اعتنا به دیگران عمل میکنند.