تلفظ
این ترکیب وصفی از واژهٔ فارسی «دیبا» (با یای مکسور در حالت اضافه) و واژهٔ عربی «مُلَوَّن» (اسم مفعول از باب تفعیل با تشدید روی حرف واو) تشکیل شده است.
در جدول
در طراحهای جدول کلمات متقاطع، این عبارت به عنوان راهنمای واژههایی چون پارچه زربفت، حریر رنگارنگ یا کنایه از دشت پرگل بهار به کار میرود و پاسخ اصلی آن ۹ حرف دارد.
به انگلیسی
این واژه اشاره به پارچههای ابریشمی اطلس، زربفت یا حریرهای گرانبهای قدیمی دارد که با پودهای رنگارنگ بافته میشدند.
به فارسی
معنی اصیل و تحتاللفظی آن پارچهٔ ابریشمی ظریف و پرنقشونگار است. واژهٔ دیبا ریشه در زبان پهلوی ($dēbāg$) دارد و در ادبیات کهن به عنوان مظهر لطافت و زیبایی به کار رفته است.
در قرآن
عین عبارت «دیبای ملون» در متن قرآن کریم نیامده است، اما مفاهیم مشابه آن مانند «سُندُس» (دیبای نازک) و «إِستَبرَق» (دیبای ضخیم) در آیاتی نظیر آیه ۲۱ سوره انسان برای توصیف جامههای بهشتیان ذکر شده است.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی، شاعران بزرگ مانند منوچهری دامغانی از این ترکیب برای تصویرسازی دشتهای سرسبز بهاری، آسمانِ رنگین بامداد و جلوههای باکوه و جلال طبیعت استفاده کردهاند.
جمعبندی و توضیح کامل دیبای ملون
ترکیب وصفی «دیبای ملون» نمونهای زیبای از تلفیق واژگان فارسی اصیل و عربی در ادبیات کهن است. واژهٔ دیبا که ریشه در زبان پهلوی دارد و طبق روایات کهنِ نوروزنامه در اصل «دیوبافت» نامیده میشده، به معنای حریر و پارچه ابریشمی گرانبهاست؛ همراهی آن با واژهٔ ملون (رنگآمیزی شده) تصویری از یک جامه فاخر و هفترنگ را تداعی میکند.
این واژه افزون بر معنای مادی خود، در شعر شاعران سبک خراسانی کاربردی استعاری و کنایی دارد. هرگاه سخن از جلال و شکوه طبیعت، دشتهای پرگل بهاری یا آسمان رنگین شفقگون به میان میآید، شاعران آن را به دیبای ملون تشبیه میکنند تا اوج زیبایی و تنوع رنگی آن را به تصویر بکشند.