یعنی چه
«یَنقُصُ» یک فعل مضارع عربی از ریشه (ن ق ص) است که در متون کهن، ادبی و دینی فارسی به کار رفته و به معنای رو به کاهش گذاشتن، افت کردن، کم شدن یا نقصان پذیرفتن یک امر یا مادیّت است.
مترادف
واژههایی که مفهوم کم شدن و فروکش کردن مقدار یا ارزش را میرسانند، مترادف این کلمه هستند.
متضاد
کلماتی که بر فزونی، رشد و زیاد شدن دلالت دارند، به عنوان متضاد این واژه شناخته میشوند.
تلفظ
این کلمه با فتح یِ ابتدا، سکون نون، ضم قاف و ضم صاد به صورت «یَنقُصُ» تلفظ میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای بیان این مفهوم مجهول یا معلومِ کاهش یافتن از افعال decrease و diminish استفاده میشود.
به عربی
در خود زبان عربی، افعال هممعنی دیگری مانند یقل یا ینخفض برای این معنا کاربرد دارند.
به فارسی
برگردان مستقیم و دقیق این فعل مضارع غایب به زبان فارسی، عبارت «کاهش مییابد» یا «کم میشود» است.
جمعبندی و توضیح کامل ینقص
واژه «ینقص» یک فعل مضارع از ریشه ثلاثی مجرد (ن ق ص) است که در ادبیات کلاسیک فارسی و متون مذهبی به چشم میخورد. این کلمه به طور دقیق به معنای رو به کاهش گذاشتن، کم شدن و افت کردن یک مقدار، عمر یا ارزش است و در ساختار زبان عربی برای سوم شخص مفرد مذکر غایب به کار میرود.
اگرچه عین صیغه معلوم «یَنْقُصُ» در قرآن کریم نیامده است، اما شکل مجهول آن یعنی «یُنْقَصُ» در آیه ۱۱ سوره فاطر به کار رفته که به کاسته نشدن از عمر انسانها بدون ثبت در کتاب الهی اشاره دارد. همچنین صیغه مؤنث آن (تنقص) نیز در دیگر آیات دیده میشود که همگی نشاندهنده جریان دایمی دگرگونی و نقصان در جهان مادی هستند.
در مجموع، این واژه چهار حرفی در حل جدولهای متقاطع و درک متون کهن کاربرد دارد و همخانوادههایی همچون نقص، نقصان، ناقص، مناقصه و نقیصه در زبان فارسی امروز کاملاً رایج و ملموس هستند.