یعنی چه
تبکیت در لغت به معنای سرزنش کردن، توبیخ شدید و با ملامت کسی را خاموش کردن است. در اصطلاح علم منطق و فلسفه، به قیاس یا استدلالی گفته میشود که برای رد، ابطال و نقض ادعای طرف مقابل به کار میرود تا او را کاملاً مجاب و ساکت کند.
تلفظ
این واژه به صورت فتح حرف اول (ت)، سکون حرف دوم (ب)، کسر حرف سوم (ک) و سکون حروف بعدی تلفظ میشود.
در جدول
در حل جدول کلمات متقاطع، واژه «تبکیت» به عنوان یک پاسخ ۵ حرفی شناخته میشود. طراحان جدول معمولاً از مفاهیمی چون توبیخ، ملامت، سرزنش یا خاموش کردن خصم برای راهنمایی این کلمه استفاده میکنند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به زمینه متن، واژگان متفاوتی معادل تبکیت هستند؛ در مباحث علمی و منطقی از Refutation یا Elenchus و در کاربرد عمومی و اخلاقی از Rebuke یا Reprimand استفاده میشود.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی و مصدر باب تفعیل از ریشه «ب ک ت» است. در زبان عربی معاصر، عبارت «تبکیت الضمیر» کاربرد زیادی دارد که به معنای عذاب وجدان یا پشیمانی شدید درونی است.
به فارسی
برگردانها و معادلهای دقیق فارسی برای واژه تبکیت شامل کلماتی چون سرزنش، ملامت، توبیخ، تقریع، تعنیف، اسکات (خاموش کردن خصم) و مجابسازی است.
نماد چیست
کلمه تبکیت یک مفهوم ذهنی، رفتاری و استدلالی است؛ به همین دلیل در فرهنگ، اساطیر، نشانهشناسی یا هنر دارای هیچگونه نماد تصویری یا مادی ثبتشدهای نیست.
جمعبندی و توضیح کامل تبکیت
واژه «تبکیت» از کلمات اصیل عربی است که به مرور زمان وارد ادبیات فارسی، متون کلامی، منطقی و فلسفی شده است. این کلمه در معنای عام خود به توبیخ و ملامتی اشاره دارد که فرد را سرجای خود بنشاند و او را ساکت کند. اما در اصطلاح منطقدانان، تبکیت ابزاری کاملاً علمی و استدلالی است؛ یعنی قیاسی برهانی یا جدلی که هدفش کوبیدن و ابطال ادعای باطل طرف مقابل است تا جایی که دیگر حجتی برای دفاع نداشته باشد.
علاوه بر کاربرد فلسفی، تبکیت در علوم قرآنی و بلاغت اسلامی نیز به عنوان یک صنعت شناخته میشود. مفسران معتقدند خداوند در برخی آیات قرآن با مقدم و مؤخر کردن کلمات یا تنظیم خاص جملات، اسلوب کلام را به گونهای میآورد که منکران و مشرکان بر اساس ادعای خودشان ملامت و مجاب شوند که به این شیوه اصطلاحاً صنعت تبکیت در تفسیر میگویند.