یعنی چه
تلظّی در اصل به معنای زبانه کشیدن و شعلهور شدن آتشِ خالص و بدون دود است. این واژه مجازاً برای برافروختن از خشم و همچنین به تکاپو افتادن و باز و بسته شدن دهان از شدت عطش و تشنگی (مانند ماهی دور از آب) به کار میرود.
تلفظ
این کلمه به صورت تَلَظّی (تَ. لَ. ظّی) تلفظ میشود. ریشه آن از ماده «ل ظ ی» است و در اصل تَتَلَظّی بوده که برای سهولت در تلفظ، یکی از تاءهای آن حذف شده است.
در جدول
در کلمات متقاطع و جداول به عنوان پاسخ برای راهنمای 'زبانه کشیدن آتش' یا 'شدت تشنگی' کاربرد دارد.
به عربی
واژه تلظّی اصالتاً عربی است و در این زبان برای اشتعال و زبانه کشیدن آتش یا غلیان احساسات و تشنگی استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل برافروختگی، زبانه کشیدن آتش، تفتیدگی، اشتعال و سوزش شدید ناشی از عطش میباشند.
در قرآن
این ماده دو بار در قرآن کریم ذکر شده است؛ یکبار به صورت فعل در آیه ۱۴ سوره لیل: «فَأَنْذَرْتُكُمْ نَاراً تَلَظَّىٰ» (پس شما را از آتشی که زبانه میکشد بیم دادم) و یکبار به صورت اسم (لَظىٰ) در آیه ۱۵ سوره معارج که نام یکی از طبقات دوزخ است.
نماد چیست
در ادبیات مذهبی و فرهنگ شیعی، تلظّی نماد بارز عطش شدید و جانکاه است. این مفهوم برگرفته از روایات مقتل در توصیف حالات حضرت علیاصغر (ع) در روز عاشوراست که از شدت تشنگی مانند ماهیِ بیرون از آب دهان خود را باز و بسته میکرد.
جمعبندی و توضیح کامل تلظى
واژه تلظّی تعبیری است که با وجود ریشه لغویاش در زبان عربی به معنای زبانه کشیدن آتش، در فرهنگ و ادبیات فارسی معنایی عمیقتر و حسیتر یافته است. این کلمه در معنای حقیقی به شعلهور شدن آتش خالص اشاره دارد، اما کارکرد استعاری آن به برافروختگی از خشم یا احوالات ناشی از تشنگی مفرط بازمیگردد.
بیشترین کاربرد و شناخت این واژه در میان فارسیزبانان، پیوند ناگسستنی آن با ادبیات عاشورایی و مذهبی است. تلظّی در این بستر تصویری نمادین و جانسوز از بیتابی و تکاپوی موجود تشنه برای بقا را به ذهن متبادر میسازد که به زیبایی غایت مظلومیت و سختی عطش را به تصویر میکشد.