یعنی چه
چشم گرسنه (یا چشمگرسنگی) یک اصطلاح کنایی و صفت مرکب مغلوب در زبان فارسی است. این عبارت برای توصیف افرادی به کار میرود که به دلیل فقر درونی، بخل یا حسادت، هیچگاه از داشتههای مادی و موقعیتهای خود راضی نیستند و مدام با حرص و طمع به مال، موقعیت یا موفقیت دیگران چشم میدوزند.
تلفظ
تلفظ این واژه به صورت «چَشْمِ گُرُسْنِه» (یا در گویش عامیانه چِشْمِ گُرسْنِه) است که از دو واژه فارسی «چشم» و «گرسنه» ترکیب شده است.
در جدول
در پاسخ به سوالات جدول کلمات متقاطع، این عبارت دقیقاً ۸ حرف دارد. واژههای هممعنی نظیر حریص، طماع و آزمند نیز ممکن است به عنوان پاسخهای جایگزین مد نظر باشند.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژههای رایج برای انتقال این مفهوم شامل کلماتی چون Greedy و Insatiable هستند؛ همچنین اصطلاح کنایی فوق برای زیادهخواهی در داشتن یا خوردن به کار میرود.
به عربی
در زبان عربی برای رساندن مفهوم چشمگرسنگی از واژههای شحیح یا حریص استفاده میشود که توصیفکننده بخل شدید همراه با ولع مادی است.
به ترکی
در زبان ترکی استانبولی، واژه تعبیه شده برای این خصلت اخلاقی «Açgözlü» است که ساختاری کاملاً مشابه با ترکیب فارسی آن دارد و لغتاً به معنای چشمگرسنه است.
در قرآن
عین عبارت «چشم گرسنه» در متن قرآن نیامده است، اما رذیلت اخلاقیِ معادل آن به وفور نهی شده است؛ از جمله واژه «شُحّ» در آیه ۹ سوره حشر که به بخل همراه با طمع شدید اشاره دارد و کسانی را که از این خصلت نفسانی دور بمانند، رستگار مینامد. همچنین سوره تکاثر به نکوهش افزونطلبی و زیادهخواهی انسانها میپردازد.
جمعبندی و توضیح کامل چشم گرسنه
اصطلاح کنایی «چشم گرسنه» در فرهنگ و ادبیات فارسی نمادی از طمع کور، حسادت و عدم قناعت است. این واژه به ویژگی افرادی اشاره دارد که هرقدر هم از نظر مادی بینیاز باشند، به دلیل فقر روانی و روحی، همواره تشنه و گرسنهٔ مال و اموال دیگران هستند و از داشتههای خود لذتی نمیبرند.
این صفت کنایی مرزهای فرهنگی را درنوردیده و در سایر زبانها نظیر ترکی (به صورت Açgözlü) و متون دینی اخلاقی در قالب مفاهیمی چون «شح نفس» بازتاب یافته است تا نشان دهد زیادهخواهی مفرط، ریشهای روانشناختی و درونی دارد که با مادیاتِ بیرونی سیراب نمیشود.
در تقابل با این ویژگی ناپسند، مفاهیمی چون سیرچشمی، قناعت، بلندنظری و غنیطبعی در ادبیات کلاسیک ستایش شدهاند که نشاندهنده اصالت و آرامش روحی فرد در زندگی اجتماعی و فردی است.