یعنی چه
اخماس قرآن اصطلاحی تخصصی در علوم قرآنی و تاریخ کتابت مصاحف است که به دو مفهوم اشاره دارد: نخست، تقسیم کردن کل قرآن کریم به ۵ بخش کمابیش مساوی جهت تسهیل حفظ و قرائت روزانه؛ دوم، نشانهگذاری و دستهبندی آیات به صورت پنج آیه به پنج آیه تا قاری اتمام هر پنج آیه را بهسرعت تشخیص دهد.
تلفظ
این عبارت به صورت «اَخْماسِ قُرْآن» تلفظ میشود. واژه اخماس جمعِ تکسیر کلمه «خُمس» به معنی یکپنجم است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این نشانه یا تقسیمبندی ۹ حرفی، دقیقاً «اخماس قران» است.
به عربی
این اصطلاح کاملاً ریشه عربی دارد و در متون علوم قرآنی عربی به همین صورت یا به عنوان تخمیس شناخته میشود.
به فارسی
معادل سره و روان فارسی این اصطلاح، «پنجیکهای قرآن» یا «پنجبخش کردن قرآن» است که اشاره به تقسیمات پنجگانه کتاب دارد.
نماد چیست
در نسخههای خطی قدیمی، برای مشخص کردن فواصل پنج آیهای، از نمادهای تزیینی مانند هلال، دایرههای کوچک، طرحهای گلمانند یا علامت حرف «خ» (مخفف خُمس) در حاشیه یا میان آیات استفاده میشده است. خود کلمه اخماس در متن آیات نیامده، اما ریشه آن (خُمُس) در آیه ۴۱ سوره انفال به کار رفته است.
جمعبندی و توضیح کامل اخماس قران
اصطلاح «اخماس قرآن» یکی از روشهای سنتی و کهن در علوم قرآنی و هنر کتابت مصاحف است که با هدف آسانسازی قرائت، حفظ و مرور منظم آیات طراحی شده بود. این اصطلاح هم به تقسیم کل قرآن به پنج بخش بزرگ و هم به سنت تزیینی و کاربردیِ علامتگذاری فواصل پنج آیهای در نسخههای خطی اشاره دارد.
کاتبان در گذشته با ترسیم علائمی چون گلهای کوچک یا حرف «خ» در فواصل مشخص، به قاری کمک میکردند تا بدون نیاز به شمارش مداوم، ریتم تلاوت خود را حفظ کند. این واژه ریشه در زبان عربی و عدد پنج دارد و نمونهای از روشهای خلاقانه مسلمانان برای مأنوس شدن بیشتر با متن وحی است.