یعنی چه
گردانیه در اصطلاح موسیقی اصیل ایرانی، نام یکی از پردهها، نواها یا گوشههای کهن است که در فرهنگهای غیاثاللغات و آنندراج نیز به آن اشاره شده است. این واژه کاملاً فارسی و مشتق از مصدر گرداندن است. علاوه بر کاربرد موسیقایی، در معنای عامیانه به هر نوع وسیلهٔ چرخنده یا گردونه نیز اطلاق میشود.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «گَردانِیِه» (Gardaneyeh) است که از واژهٔ «گردان» به همراه پسوند اسمساز تشکیل شده است.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، در پاسخ به راهنمای «از پردههای قدیمی موسیقی ایرانی» یا «گوشهای در موسیقی»، واژه ۷ حرفی «گردانیه» یا صورت دیگر آن «گردانیا» مد نظر قرار میگیرد.
به انگلیسی
در متون تخصصی موسیقی شرقی، این واژه عیناً به صورت Gardaniyeh نویسهگردانی میشود. در کاربردهای فیزیکی و عام به معنای چرخش، از لغات Rotation یا Turnover استفاده میگردد.
به عربی
این واژه از موسیقی ایرانی به موسیقی عربی و عهد عثمانی وام گرفته شده و به عنوان یکی از مقامات فرعی شناخته میشود.
در قرآن
واژهٔ گردانیه اصالت کاملاً فارسی دارد و ریشهٔ آن عربی نیست؛ بنابراین در متن قرآن کریم وجود ندارد.
نماد چیست
این واژه نماد مستقیم خاصی در فرهنگ عامه ندارد، اما به دلیل ریشهٔ اشتقاقی خود از «گردش»، در موسیقی تداعیکنندهٔ گردش ملودیک، پردهگردانی یا بازگشت صداست.
جمعبندی و توضیح کامل گردانیه
واژهٔ «گردانیه» از جمله اصطلاحات کهن و اصیل زبان فارسی است که ریشه در مصدر «گرداندن» یا «گردیدن» دارد. شهرت اصلی این واژه به ادبیات موسیقایی ایران زمین بازمیگردد؛ جایی که از آن به عنوان یکی از نواها، پردهها یا گوشههای قدیمی موسیقی سنتی یاد شده است. این اصطلاح به مرور زمان به موسیقی کشورهای همسایه از جمله موسیقی عربی و عثمانی (ترکی) نیز راه یافته و عیناً با نام «مقام گردانیه» به کار میرود.
از سوی دیگر، در ریشهشناسی عامیانه و ساختار زبانی، گردانیه میتواند به مفهوم هر شیء یا ابزاری که خاصیت چرخندگی یا دورانی دارد (مانند گردونه) تعبیر شود. با این حال، ارزش دانشنامهای و بیشترین جستجوی آن در جدولها و کتب لغت، مربوط به همان پردهٔ کهن موسیقی است که بازتابدهندهٔ غنای اصطلاحات هنری در تاریخ ایران است.