معنی
عبارت «من زرع العدوان» در لغت به معنای «کسی که دشمنی میکارد» است. این تعبیر کنایهای زیبا و اخلاقی از آغاز کردن جنگ، ایجاد کینه در دلها، یا اقدام به ستمگری و تجاوز است که در متون مذهبی و ادبی به کار میرود.
یعنی چه
این عبارت کنایه از این است که رفتار انسانها مانند دانهای است که در زمین میکارند و در نهایت محصول همان را برداشت میکنند. وقتی کسی بذری از جنس دشمنی و تجاوز بکارد، در آینده چیزی جز زیان، بدبختی و دشمنی متقابل درو نخواهد کرد. این مفهوم به قانون مکافات عمل یا کارما اشاره دارد.
تلفظ
تلفظ دقیق این عبارت به صورت «مَن زَرَعَ العُدوانَ» (man zara'al-'udwān) است که در آن حروف با حرکات مَ (فتحه)، زَ (فتحه)، رَ (فتحه)، عِ (کسره/اتصال) و عُ (ضمه) خوانده میشوند.
در جدول
در جدولهای متقاطع و شرح در متن، پاسخ این عبارت دقیقاً ۱۲ حرف دارد که همان «من زرع العدوان» است. اگر بخش خاصی از آن مد نظر باشد، کلماتی مثل «عدوان» به معنی دشمنی نیز کاربرد دارند.
به عربی
از آنجا که این عبارت خود ریشه عربی دارد، در این زبان برای بیان همین مفهوم از عبارات هممعنی مانند «مَن بَدَأَ بِالعَداوَةِ» استفاده میشود. همچنین عبارت «مَن زَرَعَ الإحسانَ» به معنی کسی که نیکی بکارد، به عنوان متضاد آن به کار میرود.
به فارسی
در زبان و ادبیات فارسی، دقیقترین معادلها و کنایههای همارز برای این مفهوم، اصطلاحاتی همچون «تخمِ کینه کِشتن»، «فتنهانگیزی»، «ستمکاری» و «آغازگر دشمنی» هستند که همگی اشاره به شروع یک جریان منفی دارند.
در قرآن
خود این ترکیب به صورت کامل در متن قرآن نیامده است؛ اما ریشه کلمات آن بارها استفاده شده است. به طور خاص، واژه «العُدوان» در آیه ۲ سوره مائده ذکر شده است: «...وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ...» که انسانها را از همکاری در گناه و تجاوز بازمیدارد.
جمعبندی و توضیح کامل من زرع العدوان
عبارت «مَن زَرَعَ العُدوانَ» یک ضربالمثل و حکمت اصیل عربی است که وارد ادبیات فارسی شده و به عنوان تضمین در متون اخلاقی استفاده میشود. این عبارت بخشی از کلام مشهور حضرت علی (ع) در نهجالبلاغه است که میفرمایند: «مَن زَرَعَ العُدوانَ حَصَدَ الخُسرانَ» یعنی هر کس دشمنی بکارد، زیان و خسران درو میکند.
این تعبیر با استفاده از استعاره زیبای کشاورزی (کاشتن و برداشت کردن)، به انسانها هشدار میدهد که اعمال آنها بازتابی مستقیم در آیندهشان دارد. کسی که در جامعه بذر کینه، ستم و بدخواهی میپاشد، نباید انتظار داشته باشد که محصولی از جنس دوستی یا آرامش برداشت کند.
مفهوم این عبارت قرابت معنایی کاملی با باور به کارما و مکافات عمل در ادبیات فارسی دارد؛ همانطور که پروین اعتصامی به زیبایی میسراید: «هر چه کنی کشت، همان بدروی / کار بد و نیک چو کوه و صداست»؛ یعنی بازگشت عواقب ظلم به خود انسان، یک قانون گریزناپذیر در جهان است.