یعنی چه
جیرتدان در زبان ترکی آذربایجانی به معنای ریزاندام، کوچولو، وجبی و کوتوله است. در فرهنگ و ادبیات عامیانه (فولکلور) آذربایجان، جیرتدان نام یکی از معروفترین و محبوبترین شخصیتهای داستانی است؛ پسربچهای بسیار ریزجثه اما فوقالعاده باهوش، شجاع و تدبیرگر که با تیزهوشی خود بر دیو پیروز میشود و دوستانش را نجات میدهد.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه به صورت «جیرتْدان» (Cırtdan) است که در آن حرف «ر» و «ت» ساکن هستند و بر روی حرف دال تأکید میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ به پرسش «شخصیت بندانگشتی یا کوتوله افسانهای آذربایجان» واژه ۷ حرفی «جیرتدان» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به مفهوم جثه کوچک از کلمات Midget و Dwarf استفاده میشود و معادل شخصیت داستانی آن Tom Thumb (پسرک بندانگشتی) است.
به ترکی
این واژه اصالتاً ترکی آذربایجانی است. در ترکی استانبولی برای این مفهوم بیشتر از واژگان Cüce یا Bücür استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق این واژه در زبان فارسی شامل کلماتی مانند ریزاندام، کوچولو، وجبی، بندانگشتی و کوتوله است.
نماد چیست
جیرتدان در فرهنگ عامه نماد بارز این است که عقل، درایت و هوش سرشار میتواند بر قدرت بدنی، جثه غولآسا و زور بازو (که در قصه نماد آن دیو است) پیروز شود. همچنین امروزه این واژه به عنوان صفتی مهرآمیز برای کودکان ریزجثه و بامزه به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل جیرتدان
واژه جیرتدان یک واژه اصیل با ریشه ترکی آذربایجانی است که به واسطه فرهنگ شفاهی غنی و همزیستی با زبان فارسی، کاملاً برای مردم ایران شناخته شده است. این واژه در معنای لغوی به فرد ریزه میزه، وجبی و کوچک اندام اشاره دارد، اما شهرت اصلی آن به دلیل وجود یک شخصیت افسانهای و اسطورهای در ادبیات عامیانه آذربایجان است.
داستان جیرتدان قصه پسربچهای است که با وجود جثه بسیار کوچکش، با استفاده از نیروی عقل و فراست خود موفق میشود دیو بزرگ و ترسناک را شکست دهد. این واژه هیچ ریشه عربی یا قرآنی ندارد و نباید با اصطلاحات فقهی مشابه اشتباه گرفته شود. امروزه جیرتدان علاوه بر کاربرد در بازیها و جدولها، به عنوان یک واژه عاطفی و نمادین برای تحسین هوش و زکاوت افراد کوچکجثه استفاده میشود.