یعنی چه
واژه «قُلوس» در لغت به معنی ریسمانها و طنابهای بسیار ضخیمی است که برای بستن یا مهار کردن کشتیها به کار میروند. این کلمه جمعِ «قَلْس» است. در تفاسیر کهن قرآنی مانند تفسیر طبری، ذیل آیه ۴۰ سوره اعراف، در برخی قرائتهای غیررسمی کلمه «الجُمَّل» به معنی قلوس السفن یا همان طنابهای زمخت کشتی تعبیر شده است.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان عربی و متون کهن به صورت قُلوس (قُ + لوس) است که حرف اول آن با صدای ضمه خوانده میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این مفهوم و طنابهای ضخیم دریایی از واژگانی چون Ship ropes یا Hawsers استفاده میشود.
به عربی
از آنجا که این واژه اصالتاً عربی و جمع کلمه قلس است، در منابع لغوی عربی به صورت حبال السفن الغلاظ معنا و توصیف میشود.
به ترکی
در زبان ترکی معادل دقیق این واژه برای اشاره به ریسمانها و کابلهای مهار کشتی، Gemi halatları است.
به فارسی
برگردان دقیق فارسی این واژه کلماتی مانند رسنها، طنابهای ضخیم، یا ریسمانهای بزرگ مهار کشتی است.
نماد چیست
در فرهنگ ادبی، اصطلاحات عامه و نمادشناسی، مظهر یا نماد استعاری مشخصی برای کلمه قلوس گزارش نشده است و صرفاً کاربرد توصیفی دارد.
جمعبندی و توضیح کامل قلوس
واژه «قلوس» یک اصطلاح کهن ادبی و دریایی با ریشه عربی است که به معنای طنابهای بسیار ضخیم و ریسمانهای بزرگی است که برای مهار کردن کشتیها در بنادر یا هدایت آنها استفاده میشده است. این کلمه در واقع شکل جمع واژه «قَلْس» است.
اگرچه این واژه در متن رسمی و متواتر قرآن کریم به چشم نمیخورد، اما در تاریخ تفسیر اهمیت ویژهای دارد؛ چرا که در برخی قرائتهای غیررسمی از آیه ۴۰ سوره اعراف (حَتَّىٰ يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِيَاطِ)، واژه «الجُمَّل» به «قلوس السفن» یعنی همین طنابهای ضخیم کشتی معنا شده است تا تمثیل ورود طناب ضخیم به سوراخ سوزن را تبیین کند.
علاوه بر کاربرد ادبی و تفسیری، در برخی مراجع تاریخ علم و متون کهن مکانیک (علمالحیل)، گاهی احتمال داده شده که این کلمه با واژه لاتین Calix به معنای مجرای آب ارتباط داشته باشد، اما کاربرد اصلی و پذیرفتهشده آن در زبان و ادبیات همان رسن کشتی است. این واژه چهار حرفی امروزه بیشتر در متون کلاسیک، تفاسیر کهن و مسابقات جدول کلمات کاربرد دارد.