یعنی چه
چگالۀ بوز اینشتین (یا دقیقتر چگالیدهٔ بوز-اینشتین) به حالت پنجم ماده در فیزیک کوانتوم گفته میشود. این وضعیت زمانی رخ میدهد که گازی از بوزونها تا دماهای بسیار نزدیک به صفر مطلق (منفی ۲۷۳.۱۵ درجهٔ سلسیوس) سرد شود؛ در این حالت، ذرات هویت مستقل خود را از دست داده و به یک ابر ذره یا موج واحد تبدیل میشوند.
تلفظ
تلفظ این عبارت ترکیبی به صورت «چَگالِهیِ بوز اینْشْتاین» است که بخش اول آن ریشه فارسی دارد و بخشهای بعدی نامهای خانوادگی دانشمندان هستند.
در جدول
این کلمه در جدولهای کلمات متقاطع معمولاً به عنوان پاسخ برای طراحانی است که به دنبال حالت پنجم ماده یا پدیدهای کوانتومی در دمای صفر مطلق هستند. پاسخ دقیقاً ۱۵ حرف دارد.
به انگلیسی
در متون علمی جهانی این پدیده را با عبارت Bose–Einstein condensate میشناسند که به صورت مخفف علمی BEC نیز نمایش داده میشود.
به فارسی
در ادبیات رسمی و کتابهای فیزیک تخصصی ایران، معادلهای دقیقترِ «چگالیدهٔ بوز-اینشتین» یا «چگالش بوز-اینشتین» ترجیح داده میشوند؛ همچنین در متون قدیمیتر گاهی از واژه «تکاثف بوز-اینشتین» استفاده شده است.
نماد چیست
نماد علمی استاندارد و جهانی این حالت از ماده در فیزیک و مقالات علمی حروف اختصاری BEC است.
جمعبندی و توضیح کامل چگالۀ بوز اینشتین
چگالۀ بوز-اینشتین که از آن با نامهای چگالیده یا چگالش بوز-اینشتین نیز یاد میشود، حالت پنجم ماده در علم فیزیک نوین است. این پدیده شگفتانگیز زمانی شکل میگیرد که اتمهای یک گاز بوزونی تا دماهایی فوقالعاده کم و نزدیک به صفر مطلق سرد میشوند. در این نقطه، اتمها انرژی خود را از دست داده، در پایینترین تراز انرژی ممکن جمع میشوند و رفتار انفرادی خود را کنار میگذارند تا به عنوان یک ابرذره کوانتومی واحد عمل کنند.
این مفهوم ابتدا در سال ۱۹۲۴ توسط فیزیکدان هندی ساتیندرانات بوز و آلبرت اینشتین پیشبینی شد. از نظر ویژگیهای ساختاری، این حالت درست در نقطه مقابل پلاسما (گازهای فوقالعاده داغ) قرار دارد و در فیزیک آماری نیز چگالیده فرمیونی به دلیل پیروی از اصل طرد پائولی، متضاد رفتاری آن به شمار میرود.