معنی
«یضحک» فعل مضارع از ریشه ثلاثی مجرد (ض ح ک) است که برای سوم شخص مفرد مذکر غایب به کار میرود و به معنای «میخندد» یا «در حال خندیدن است» میباشد.
یعنی چه
این واژه در لغت به معنای بروز حالت شادمانی و خنده آشکار بر چهره است. در متون کلاسیک و ادبی، نمادی از رضایت درونی، شادابی دل و گاهی رستگاری در آخرت به شمار میرود.
مترادف
در زبان عربی و متون مذهبی، واژههایی مانند «تبسّم» به معنی لبخند زدن و «یستبشر» به معنی شادمان شدن، به عنوان مفاهیم نزدیک به آن شناخته میشوند؛ هرچند ضحک خنده آشکار تری است.
متضاد
ضد این واژه در زبان عربی فعل «یَبکی» به معنای گریه میکند است که نشاندهنده حالت حزن و اندوه در برابر شادی و خنده است.
تلفظ
تلفظ دقیق این کلمه با فتح ی، سکون ض، فتح ح و ضم کاف به صورت «یَضْحَکُ» است.
به عربی
این کلمه خود یک فعل اصیل عربی است که از ریشه (ض ح ک) مشتق شده و در این زبان به طور روزمره و قرآنی کاربرد دارد.
به فارسی
معادل دقیق و مستقیم این فعل مضارع در زبان فارسی، «میخندد» یا «خنده میکند» است.
جمعبندی و توضیح کامل یضحک
کلمه «یضحک» یک فعل مضارع عربی از ریشه (ض ح ک) است که به معنای «میخندد» یا «در حال خندیدن است» میباشد. این واژه به واسطه متون دینی، مذهبی و آیات قرآن کریم به ادبیات فارسی راه یافته و برای اهل ادب و پژوهشگران چهرهای آشنا دارد. در کاربردهای قرآنی، این فعل و مشتقاتش مانند «ضاحکه» اغلب برای توصیف احوال و چهرههای خندان و شادمان مؤمنان و رستگاران در قیامت به کار رفته است.
از نظر ساختاری، این کلمه واژهای ۴ حرفی است که در حل جدولهای متقاطع و معماهای کلمات نیز کاربرد دارد. متضاد مستقیم آن در زبان عربی فعل «یبکی» (گریه میکند) است که تقابل مفهومی خنده و گریه، یا شادی و اندوه را در کلام به تصویر میکشد. همخانوادههای این واژه مانند مضحک، ضاحک و ضحک نیز به طور گسترده در زبان فارسی استفاده میشوند.