یعنی چه
در لغتنامههای معتبر مانند دهخدا و معین، زیرکش به عنوان یکی از آهنگها، پردهها یا مقامات فرعی در موسیقی قدیم ایران (مانند حسینی) معرفی شده است. این واژه در ترکیبهایی نظیر زیرکشِ خاوران و زیرکشِ عشیران نیز کاربرد داشته است. در مفهوم عامیانه و فیزیکی نیز به ابزار یا عاملی گفته میشود که چیزی را از زیر میکشد یا بار زیرین را تحمل میکند.
در جدول
در طراحهای جدول کلمات متقاطع، پاسخ این واژه دقیقاً ۵ حرف دارد و معمولاً با راهنمای «مقامی در موسیقی قدیم» یا «پردهای از موسیقی سنتی» از طراحان پرسیده میشود.
به انگلیسی
برای اصطلاح تخصصی موسیقی سنتی از آوانگاری لاتین استفاده میشود و در مصارف فیزیکی و مکانیکی معادلهای ساختاری کاربرد دارند.
به ترکی
در زبان ترکی معادل مجزا و مستقلی برای این مقام موسیقی ثبت نشده است و در مباحث تخصصی از اصطلاح اصلی فارسی آن استفاده میگردد.
به فارسی
واژه زیرکش کاملاً فارسی است و از ترکیب «زیر + کش» ساخته شده است. واژگان همخانواده آن شامل زیر، کشش، کشیده و زیرکشها هستند. از نظر معنایی با کلماتی چون حسینی، نغمه و پرده قرابت دارد.
نماد چیست
این واژه نماد یا مظهر اصطلاحی خاصی در فرهنگ عامه نیست، اما در ادبیات تخصصی هنر، نمادی از ساختار پیچیده، پردهها و الحان اصیل موسیقی کهن و سنتی ایران زمین به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل زیرکش
واژه «زیرکش» یک اصطلاح کاملاً اصیل و دیرین در زبان فارسی است که ریشه در ترکیب دو جزء «زیر» و «کشیدن» دارد. این کلمه بیش از هر چیز در تاریخ هنر و موسیقی سنتی ایران شهرت دارد؛ چرا که لغتنامههای مرجعی همچون دهخدا و فرهنگ معین آن را به عنوان یکی از مقامات فرعی، پردهها یا نغمات موسیقی کهن (مانند مقام حسینی) معرفی کردهاند و در آوازها و الحانی چون زیرکشِ خاوران به گوش میرسیده است.
علاوه بر جنبه هنری و موسیقایی، این کلمه در معنای عامیانه و فیزیکی خود به هر شیء یا ابزاری اطلاق میشود که عمل کشیدن از زیر یا تحمل بار سطوح زیرین را انجام میدهد. این واژه پنجحرفی یکی از کلمات کلیدی و محبوب در طراحی جداول کلمات متقاطع است که معمولاً با نشانه ادبیات موسیقایی کهن از کاربران پرسیده میشود.