یعنی چه
این عبارت در ادبیات فارسی یک اصطلاح کنایی است. «سودن» به معنی مالیدن و فرسودن است و دست به هم سودن مجازاً در متنهای کهن به دو معنی کاملاً متفاوت به کار رفته است: نخست، خشم، غضب و آمادگی برای انتقام؛ دوم، حسرت، تأسف و پشیمانی شدید که معادل دست بر دست زدن از سر افسوس است.
تلفظ
تلفظ صحیح این عبارت به صورت «دَسْتْ بِهْ هَمْ سوُدَنْ» است که واژه «سودن» بر وزن «بودن» خوانده میشود.
در جدول
پاسخ دقیق برای این کنایه ادبی در جدولهای متقاطع خودِ عبارت «دست به هم سودن» است که بدون احتساب فاصلهها دارای ۱۱ حرف میباشد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی بسته به مفهوم متن، برای بیان حسرت و پشیمانی از اصطلاح Wringing one's hands و برای نمایش فیزیکی دست به هم مالیدن از Rubbing hands together استفاده میشود.
به فارسی
معادلات و عبارتهای هممعنی فارسی آن شامل دست بر دست زدن (از روی حسرت)، دست به هم مالیدن، افسوس خوردن، خشم گرفتن و کینهتوزی است. همخانوادههای ریشه «سودن» نیز کلماتی چون سایش، ساینده، مَسنود و فرسوده هستند.
نماد چیست
این رفتار در فرهنگ عامه و ادبیات مکتوب، نمادِ ظاهری پشیمانی عمیق و تأسف بارز است. همچنین در مواردی نمادِ غیظ، خشم فروخورده و آمادگی فیزیکی یا خطونشان کشیدن برای گرفتن انتقام به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل دست به هم سودن
عبارت «دست به هم سودن» یکی از ترکیبات کنایی و اصیل زبان فارسی است که ریشه در ایران باستان دارد. فعل «سودن» در این عبارت به معنای مالیدن و ساییدن است. این واژه در متون کهن نظم و نثر پارسی، دو رویه ملازم روحی را بازگو میکند؛ گاه نمایانگر خشم عمیق، غیظ و آمادگی برای کینهتوزی است (چنانکه نظامی در مخزنالاسرار به آن اشاره دارد) و گاه تصویری ملموس از پشیمانی، تحسر و ندامت شدید را به نمایش میگذارد.
این تصویرسازی کنایی فراتر از ادبیات فارسی، در مفاهیم قرآنی نیز بازتاب دارد؛ به طوری که در آیه ۴۲ سوره کهف، عبارت «يُقَلِّبُ كَفَّيْهِ» (دستهایش را به هم میمالید) دقیقاً همین حالت فیزیکی پشیمانی و حسرت مالاندوزی بربادرفته را توصیف میکند. بنابراین، دست به هم سودن هم در زبان عامه و هم در ادبیات فاخر، بیانگر یک برونریزی عاطفی ناشی از غلیان احساسات منفی چون خشم یا حسرت است.