یعنی چه
بربت نام یکی از اصیلترین و قدیمیترین سازهای موسیقی ایرانی است. این ساز در دستهٔ سازهای زهی زخمهای (مضرابی) قرار میگیرد و دارای کاسهای بزرگ و دستهای کوتاه است. در طول تاریخ، با تغییراتی جزئی به نام «عود» نیز شهرت یافته است؛ هرچند بربتهای بازسازیشدهٔ امروزی دستهٔ بلندتر و کاسهٔ کوچکتری نسبت به عودهای رایج عربی دارند.
تلفظ
این کلمه در زبان فارسی به صورت بَربَت (بَـرْ بَـتْ) تلفظ میشود و شکل معرّب آن در زبان عربی «بَربَط» است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژهٔ «بربت» به عنوان پاسخ برای طراحانی است که ساز قدیمی ایرانی، ساز زهی باستانی یا معادل چهارحرفی عود را از کاربر میخواهند.
به انگلیسی
در متون انگلیسی و بینالمللی برای اشاره به این ساز از واژهٔ Barbat استفاده میشود. همچنین به دلیل شباهت و یکسان بودن ساختار، واژهٔ Oud نیز به کار میرود.
به عربی
عربزبانان این ساز را «العود» مینامند. البته واژهٔ «البربط» نیز به عنوان یک کلمهٔ معرّب (وارد شده از فارسی به عربی) در کتابها و متون کهن عربی به چشم میخورد.
به فارسی
در زبان و ادبیات فارسی، برای این ساز واژهها و مترادفهایی همچون عود، کران، مزهر و رود به کار رفته است. همچنین واژهٔ «باربد» (نام نوازنده نامدار ساسانی) با نام این ساز همخانواده است.
نماد چیست
بربت در ادبیات کلاسیک پارسی و فرهنگ عرفانی، نمادِ برجستهٔ عشق، شور، بزم، نغمهٔ خوش و راز و نیازهای مستانه با معشوق است. شاعران بزرگ بارها از تعابیری چون «نالهٔ بربط» یا «بربطگویان» برای توصیف سوزِ دلتنگی عاشق و گرمی محافل انس استفاده کردهاند.
جمعبندی و توضیح کامل بربت
واژهٔ «بربت» (یا شکل معرّب آن بربط) نمایانگر یکی از قدیمیترین و اصیلترین سازهای موسیقی زهی در فرهنگ ایران باستان است. این ساز که با کاسهٔ بزرگ و دستهٔ کوتاهش شناخته میشود، ریشه در زبان پهلوی (پارسی میانه) دارد و وجه تسمیه آن را اغلب به شباهت ظاهری کاسهٔ ساز به سینهٔ مرغابی (بَر + بَت) نسبت میدهند. بربت در طول تاریخ به کشورهای همسایه نیز راه یافت و با نام عود به شهرت جهانی رسید.
در ادبیات و عرفان ایرانی، بربت جایگاهی فراتر از یک ابزار موسیقی دارد؛ این ساز نماد طرب، بزم، شور عاشقانه و سوز و گداز راز و نیاز با معشوق است. امروزه هنرمندان ایرانی با بازسازی این ساز بر اساس الگوهای باستانی، تلاش کردهاند تا هویت مستقل و صدای تاریخی بربت ایرانی را زنده نگه دارند.