یعنی چه
طولون در وهله اول یک اسم خاص (علم) تاریخی برای مردان در میان قبایل ترک است. در متون کهن طب سنتی، این کلمه معرب واژهای یونانی به معنای گیاه دارویی بخور مریم است و در اوزان قدیم نیز به واحدی از وزن معادل نه اوقیه اطلاق میشده است.
تلفظ
این کلمه به صورت ضم حرف اول و دوم (طُ - لُ) تلفظ میشود و در زبانهای فارسی، عربی و ترکی به همین صورت (Tulun) خوانده میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، این واژه معمولاً به عنوان نام پدر بنیانگذار سلسله طولونیان مصر، یا به عنوان واحد وزن قدیمی (معادل نه اوقیه) و یا معرب گیاه بخور مریم سوال میشود.
به انگلیسی
برای اشاره به این اسم خاص تاریخی در زبان انگلیسی از نگارش Tulun استفاده میشود و سلسله متبوع آنها Tulunids نامیده میشود.
به عربی
این کلمه در زبان عربی به عنوان اسم علم وارد شده و کاربرد دارد. توجه به این نکته ضروری است که این واژه با ریشه عربی «طویل» (به معنی طولانی) همخانواده نیست و ریشه مستقلی دارد.
به فارسی
از آنجا که طولون یک اسم خاص تاریخی با ریشه غیرفارسی است، معادل مستقیم زبانی در فارسی ندارد و در متون به همان صورت اصلی خود به کار میرود.
نماد چیست
این نام در جهان امروز بیش از هر چیز یادآور «مسجد ابن طولون» در قاهره مصر است. این مسجد که به دستور احمد فرزند طولون ساخته شده، یکی از قدیمیترین، بزرگترین و نمادینترین مساجد جهان اسلام است و به خاطر معماری منحصربهفرد و مناره حلزونیشکلش شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل طولون
واژه طولون در اصل یک اسم علم خاورمیانهای با ریشهای از زبانهای ترکی قدیم است که در معنای لغوی آن دوران به مفهوم پُرقوام، کامل یا ماه تمام تعبیر میشده است. این نام به طور ویژه به یکی از غلامان ترک امرای سامانی تعلق داشت که فرزند او، احمد بن طولون، بعدها به مصر رفت و سلسله مستقل و قدرتمند «طولونیان» را در مصر و شام پایهگذاری کرد.
علاوه بر این کاربرد تاریخی، کلمه طولون به عنوان یک واژه معرب (عربیشده) نیز در کتابهای علمی و طب سنتی قدیم ایران و اسلام دیده میشود؛ در علوم پزشکی کهن، این کلمه معادل گیاه دارویی «بخور مریم» (عرطنیثا) بوده و در محاسبات اوزان و مقادیر گذشته، به عنوان واحدی برای وزن معادل با نُه اوقیه به کار میرفته است که به آن قوطول نیز میگفتند.
امروزه این کلمه فراتر از کاربردهای واژهنامهای، به دلیل پیوند با تاریخ معماری اسلامی اهمیت دارد؛ چرا که مسجد باشکوه ابن طولون در قاهره به عنوان یکی از شاهکارهای معماری جهان و نماد دوران شکوفایی این خاندان شناخته میشود و نام طولون را در تاریخ زنده نگه داشته است.