یعنی چه
عبارتی است کلاسیک و ادبی که به تغییرات مداوم، نوسان، کم و زیاد شدن یا بالا و پایین رفتن کیفیت یا کمیت یک پدیده اشاره دارد.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت زیادت (ziyādat) + و (o) + نقصان (noqsān) انجام میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، این عبارت ۱۱ حرفی به عنوان معادل واژههایی چون بیشی و کاستی، افزایش و کاهش یا نوسان به کار میرود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی با توجه به سیاق متن، عبارات فوق برای رساندن مفهوم کم و زیاد شدن یا افراط و تفریط استفاده میشوند.
به عربی
این ترکیب از دو واژه با ریشه خالص عربی (ز ی د) و (ن ق ص) ساخته شده و در زبان عربی نیز به همین صورت به کار میرود.
به فارسی
معادلهای اصیل و روان فارسی این ترکیب شامل واژههایی چون بیشی و کاستی، فراز و نشیب، و بالا و پایین شدن هستند.
در قرآن
خود این ترکیب عطفی به صورت یکجا در متن قرآن وجود ندارد؛ اما ریشه «زیادت» در آیاتی مانند لئِن شکرتُم لأزیدنَّکُم (ابراهیم/۷) و ریشه «نقصان» در آیاتی مثل ونقصٍ مِّن الأموالِ والأنفُسِ (بقره/۱۵۵) آمده است. در علوم قرآنی، این اصطلاح به تفاوت تعداد کلمات در قرائتهای مختلف اشاره دارد.
جمعبندی و توضیح کامل زیادت و نقصان
عبارت «زیادت و نقصان» یک ترکیب عطفی ساخته شده از دو واژه با ریشه عربی است که در ادبیات کلاسیک، فقه، نجوم و عرفان فارسی کاربرد فراوانی دارد. این اصطلاح به طور کلی نمایانگر مفهوم نوسان، دگرگونی مداوم و تغییرات پدیدهها میان دو حالت اوج و فرود یا افزونی و کاستی است.
در نجوم قدیم، این عبارت برای توصیف تغییرات ادواری ماه (از هلال تا بدر) و اوج و حضیض ستارگان نسبت به زمین استفاده میشد. در حوزه عرفان و فلسفه نیز، زیادت و نقصان نمادی از طبیعت ناپایدار، متغیر و فانی جهان مادی است که هیچگاه در یک حال باقی نمیماند و مدام در حال نو شدن یا فرسودگی است.
از نظر ساختاری، از آنجا که خودِ ترکیب شامل دو واژه متضاد است، متضاد یککلمهای ندارد؛ اما مفاهیمی چون ثبات، تعادل و اعتدال به عنوان نقطه مقابل عملکرد مفهومی آن شناخته میشوند.