یعنی چه
«تحفه العراقین» (تحفة العراقین) یک ترکیب اضافی عربی است که به لحاظ لغوی «ارمغان دو عراق» یا «هدیهٔ دو عراق» معنا میدهد. در واقعیت، این عبارت اسم علم (نام خاص) برای یکی از مشهورترین کتابهای ادبیات فارسی، یعنی نخستین سفرنامه منظوم ایران، سروده حکیم خاقانی شروانی در قرن ششم هجری است.
تلفظ
این عبارت ترکیبی عربی است و به صورت «تُحْفَةُ العِراقَین» (Tuhfat al-Iraqayn) با ضمه ت، سکون ح، فتحه ف و ت، ضمه ت دوم (در حالت وصل: تُحفتُل)، کسره ع و فتحه ق و ی تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، در پاسخ به پرسشهایی نظیر «اثر منظوم خاقانی»، «نخستین سفرنامه منظوم ادب پارسی» یا «کتابی به معنای ارمغان دو عراق»، عبارت ۱۲ حرفی «تحفه العراقین» یا نام دیگر آن یعنی «ختم الغرایب» (۱۱ حرف) قرار میگیرد.
به انگلیسی
برای نگارش این نام خاص در زبانهای دیگر، از آوانویسی مستقیم یا ترجمه تحتاللفظی مفهوم «دو عراق» استفاده میشود.
به فارسی
از آنجا که این عبارت یک نام خاص عربی برای کتابی فارسی است، برگردان معنایی آن به فارسی «ارمغان دو عراق» میشود. در جغرافیای قدیم، منظور از عراقین (دو عراق)، «عراق عجم» (مناطق مرکزی ایران مانند اصفهان، ری و اراک) و «عراق عرب» (منطقه بغداد و عراق امروزی) بوده است.
در قرآن
ترکیب «تحفه العراقین» یا واژه «عراقین» به این شکل و ساختار در متن قرآن مجید وجود ندارد و کاربرد قرآنی برای آن ثبت نشده است.
جمعبندی و توضیح کامل تحفه العراقین
کتاب تحفةالعراقین نخستین سفرنامهٔ منظوم در تاریخ ادبیات پارسی است که توسط افضلالدین بدیل خاقانی شروانی، شاعر بزرگ قرن ششم هجری، در قالب مثنوی و در بحر هزج مسدس سروده شده است. خاقانی این اثر ارزشمند را که به «خَتمُ الغَرایب» نیز معروف است، در جریان سفر حج خود و هنگام عبور از مناطق مختلف عراق عجم و عراق عرب به رشته تحریر درآورد.
شاعر در این اثر تعلیمی و عرفانی، علاوه بر توصیف دقیق و هنرمندانه منازل سفر، شهرها، مکه و مدینه، به شرح احوال شخصی خود، توبه از زندگی گذشته، و مدح رجال و بزرگان آن روزگار پرداخته است. این کتاب به دلیل ساختار ترکیبی و زبانی خاص خود، از شاهکارهای شعر فنی و متکلف ادبیات کلاسیک ایران به شمار میرود.