یعنی چه
واژه خادعه در اصل صفت مؤنث از ریشه خدعه است و به زنی اشاره دارد که با مکر و حیله دیگران را فریب میدهد. این کلمه در اصطلاحات قدیمی به فضاهای معماری پنهان مانند اتاق تو در تو یا درِ مخفی نیز اطلاق میشد، زیرا به دلیل پنهان بودن، بیننده را دچار اشتباه و فریب میکردند.
تلفظ
تلفظ صحیح این واژه در زبان فارسی «خادِعِه» و در زبان عربی به صورت «خادِعَة» با کسر دال و فتح عین است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این کلمه دقیقاً ۵ حرف دارد و به عنوان معادل فریبدهنده، مکار یا مکرآمیز به کار میرود.
به ترکی
در زبان ترکی برای رساندن مفهوم خادعه از واژههای Aldatıcı (فریبدهنده) یا Düzenbaz و Hilekar (مکار و حیلهگر) استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل فریبنده، فریبا، مکار، حیلهگر، محیل و مکرآمیز هستند که همگی مفهوم فریبکاری پنهانی را میرسانند.
نماد چیست
در ادبیات سنتی و نمادشناسی، خادعه نماد روباه ماده یا شخصیتهای افسانهای مکار مانند عجوز و دالک است. همچنین در ادبیات عرفانی، کل جهان مادی و «دنیا» به دلیل ظواهر فریبندهاش به زنی خادعه تشبیه میشود.
جمعبندی و توضیح کامل خادعه
واژه «خادعه» یک اسم فاعل مؤنث با ریشه عربی (خ د ع) است که وارد زبان فارسی شده است. معنای اولیه و رایج آن به زن فریبدهنده، مکار و حیلهگر اشاره دارد، اما در لغتنامههای کهن مانند دهخدا، کاربردهای ظریف دیگری نیز برای آن ذکر شده است؛ از جمله به اتاقهای کوچک مخفی یا دروازههای پنهانی درون یک سازه بزرگتر خادعه میگفتند، زیرا ساختار پنهان آنها به نوعی بیننده را فریب میداد.
این کلمه اگرچه به صورت مستقیم در قرآن نیامده، اما شکل مذکر آن در سوره نساء برای توصیف مکر منافقان به کار رفته است. در ادبیات و عرفان فارسی، خادعه مظهر مکر پنهان است و غالباً دنیا به خاطر جلوههای زودگذر و فریبندگیاش به عنوان یک زنی خادعه تصویر میشود تا انسان را از مسیر حق منحرف سازد.