معنی
واژهٔ «ذا» در اصل یک کلمهٔ فارسی نیست، بلکه از زبان عربی وام گرفته شده و دو معنای اصلی دارد: یکی در نقش اسم اشاره برای اشاره به نزدیک (به معنی این) و دیگری در حالت نصبیِ واژهٔ «ذو» (به معنی صاحب، دارا و دارنده).
یعنی چه
این کلمه بسته به ساختار جمله معنی میدهد؛ اگر به عنوان ابزار دستوری اشاره بیاید یعنی «این شخص یا این چیز» و اگر در ساختار اضافه قرار گیرد، نشاندهندهٔ تعلق و داشتن صفتی یا مالی است (مانند ذا مال یعنی دارای مال).
مترادف
در نقش اسم اشاره با «هذا» و «این» هممعنی است و در نقش بیان دارندگی با «ذو»، «ذی» و «صاحب» ترادف دارد.
متضاد
در کاربرد اشارهای، متضاد آن کلمات اشاره به دور مانند «ذاک» و «ذلک» (به معنی آن) هستند. در کاربرد دارندگی، متضاد آن واژههایی مثل «فاقد» و «ندار» است.
هم خانواده
این کلمه در زبان عربی دو نظام صرفی دارد؛ در بخش اشاره با کلماتی چون هذا و ماذا، و در بخش دارندگی با نظام صرفی ذو، ذی و ذات همخانواده است.
ریشه
ریشهٔ این واژه کاملاً عربی است و از زبان عربی وارد ادبیات، متون کهن و اصطلاحات دینی فارسی شده است. این کلمه فاقد ریشهٔ سهحرفی معمول فارسی یا عربی است و یک ساختار اشارهای یا اسمی کهن دارد.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «این در عربی» یا «صاحب و دارنده در حالت نصب»، کلمهٔ دو حرفی «ذا» مد نظر است.
به عربی
از آنجا که خود واژه اصالتاً عربی است، معادلهای دقیق آن در زبان عربی معاصر و کلاسیک شامل «هذا» برای اشاره و «صاحب» برای مالکیت است.
جمعبندی و توضیح کامل ذا
واژهٔ «ذا» یک ابزار دستوری و کلمهٔ کاربردی وامگرفته از زبان عربی است که در متون فارسی، ادبیات کلاسیک و بهویژه اصطلاحات قرآنی کاربرد چشمگیری دارد. این واژه دارای دو هویت مستقل معنایی است؛ در وهلهٔ اول به عنوان اسم اشاره برای مفرد مذکر نزدیک به معنی «این» به کار میرود و در وهلهٔ دوم، صورتی از واژهٔ «ذو» در حالت نصبی و مفعولی است که معنی «صاحب، دارا و دارنده» را افاده میکند.
از آنجا که این واژه ریشهٔ مستقل و اصیل فارسی ندارد، در لغتنامههای فارسی عمدتاً برای درک بهتر عبارات ترکیبی عربی و آیات قرآن معنا میشود. شناخت تفاوت دو کاربرد اشارهای و مالکیتی آن به فهم دقیقتر عباراتی نظیر «ماذا» (چه چیزی) و «ذا القربی» (صاحب قرابت و خویشاوند) کمک شایانی میکند.