یعنی چه
در طب اخلاطی، هرگاه خلط صفرا (که طبعی گرم و خشک دارد) بر اثر حرارت بیش از حد بدن، کبد یا عوامل محیطی بجوشد، غلیظ و تیره شود، اصطلاحاً به آن «صفرای سوخته» یا «سوءمزاج صفراوی شدید» میگویند. لغتنامه دهخدا آن را صفراوی میداند که با بلغم غلیظ یا خلطهای دیگر مختلط و دگرگون شده است. این حالت معمولاً منجر به تولید سودا (صفرای سیاه) در بدن میشود.
تلفظ
این ترکیب وصفی به صورت [ṣafrā-ye sūxte] تلفظ میشود. واژهٔ اول دارای سکون روی حرف فاء و واژهٔ دوم صفت مفعولی با تلفظ رایج فارسی است.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ این اصطلاح طب سنتی برابر با «صفرا سوخته» است که دقیقاً از ۹ حرف (بدون احتساب فاصله) تشکیل میشود.
به انگلیسی
در متون طب سنتی غربی یا یونانی، برای اشاره به این حالت از اصطلاحات فوق استفاده میشود.
به عربی
در منابع عربی طب اخلاطی و کتب ابنسینا، این پدیده را با نام الصفراء المحروقة میشناسند.
به ترکی
در زبان ترکی معادل واژگانی آن به معنای صفرای سوخته یا سوختگی صفرا است.
نماد چیست
در نمادشناسی طب اخلاطی، خودِ خلط صفرا نماد عنصر آتش و فصل تابستان است؛ بنابراین «صفرا سوخته» نشاندهندهٔ آتشِ از حد گذشته، خشکی شدید، تیرگی، و بروز رفتارهای پرخاشگرانه یا بیقراری مفرط در فرد است.
جمعبندی و توضیح کامل صفرا سوخته
اصطلاح «صفرا سوخته» یکی از مفاهیم تخصصی و کلیدی در طب سنتی ایرانی (اخلاطی) است. این وضعیت زمانی رخ میدهد که خلط صفرا با طبع گرم و خشک خود، تحت تأثیر حرارت شدید درون بدن یا کبد قرار گرفته و ماهیت طبیعی خود را از دست میدهد. در این حالت، خلط غلیظ، تیره و دگرگون شده و در نهایت به خلط سودا یا همان صفرای سیاه تبدیل میشود که تعادل مزاجی بدن را به شدت برهم میزند.
بر اساس متون کهن مانند لغتنامه دهخدا، این پدیده با علائمی نظیر تلخی شدید دهان، خشکی مفرط پوست، ادرار تیره و تغییرات خلقوخو مانند خشم ناگهانی همراه است. پزشکان طب سنتی برای درمان و تعدیل این سوءمزاج شدید، از تدابیر پاکسازی و خوراکیهای دارای طبع سرد و تر مانند کاسنی و سکنجبین استفاده میکنند.