یعنی چه
این ضربالمثل کنایه از افرادی است که وقتی به مال، خدمات یا امکانات رایگان و مجانی میرسند، بدون رعایت مصلحت، اندازه و انصاف و با بیرحمی تمام آن را مصرف یا حیفومیل میکنند؛ چرا که برای بهدست آوردنش هیچ زحمتی نکشیدهاند و قدر آن را نمیدانند.
تلفظ
تلفظ این عبارت به صورت ترکیبی و با کسرهٔ اضافه روان در زبان فارسی به شکل «مَالِ مُفْتْ وَ دِلِ بِي-رَحْمْ» است.
در جدول
در مسابقات و جداول کلمات متقاطع، پاسخ این کنایه و ضربالمثل با توجه به تعداد حروف خواسته شده، خود عبارت «مال مفت و دل بی رحم» است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی از اصطلاحات مفهومی مربوط به بادآورده بودن مال و حیفومیل سریع آن برای انتقال این معنا استفاده میشود.
به عربی
در فرهنگ و زبان عربی از ضربالمثلهایی استفاده میشود که به بیصاحب بودن، رها شدن یا مال عمومی بودن و در نتیجه حیفومیل شدن آن اشاره دارند.
در قرآن
این ترکیب لغوی و ضربالمثل، یک عبارت کاملاً عرفی، عامیانه و برخاسته از ادبیات شفاهی ایران است و در متن قرآن کریم یا احادیث وجود ندارد؛ اگرچه در آیات متعدد قرآن از اسراف، تبذیر و زیادهروی به شدت نهی شده است.
جمعبندی و توضیح کامل مال مفت و دل بی رحم
ضربالمثل «مال مفت و دل بیرحم» یکی از اصطلاحات نغز و پرکاربرد در فرهنگ عامه و ادبیات شفاهی ایران است. این عبارت موازنه و تقابل ظریفی را بین دو مفهوم ایجاد میکند: از یک سو «مال مفت» که نشاندهنده رایگان، بیصاحب یا بادآورده بودن یک کالا و خدمت است و از سوی دیگر «دل بیرحم» که به قساوت، قناعتناپذیری و زیادهروی مصرفکننده اشاره دارد. ریشه این مَثَل به رفتارهای انسانی در مواجهه با منابعی برمیگردد که برای تولید یا کسب آنها رنجی کشیده نشده است.
انسانها به طور طبیعی برای چیزی که در قبالش بها، زمان یا انرژی صرف کردهاند، ارزش قائلند. وقتی این بها حذف میشود، مرزهای انصاف و صرفهجویی نیز از بین میرود. در جامعه امروز نیز این اصطلاح در مواجهه با رفتارهای افراطی در مهمانیهای مجانی، استفاده بیرویه از اینترنت رایگان، یا حیفومیل اموال عمومی و دولتی به فراوانی به کار میرود تا قبحِ رفتار افراد زیادهخواه و بیملاحظه را به تصویر بکشد.