یعنی چه
محراب در اصطلاح امروزی به شریفترین و جلوترین قسمت مسجد یا معبد گفته میشود که جهت قبله را برای نمازگزاران مشخص میکند و پیشنماز در آن به عبادت میایستد. این واژه در اصل و پیش از اسلام، به معنای صدر مجلس، شاهنشین، بالاخانه و غرفههای مخصوص پادشاهان بوده و در قرآن کریم نیز به معنای محل عبادت ادیان گذشته یا همان بناهای بلند و اتاقهای عبادتی به کار رفته است.
ریشه
این واژه از ریشه عربی «ح ر ب» و اسم مکان از فعل «حارَبَ» است. در وجه تسمیه آن دو نظریه عمده وجود دارد: نخست اینکه محراب محل جنگ و کارزار با شیطان و نفس اماره (جهاد اکبر) است؛ دوم اینکه از «حَریب» به معنای بریدن و عاری شدن از اشتغالات دنیا گرفته شده است. البته برخی زبانشناسان نیز احتمال میدهند که این واژه پیش از اسلام از زبانهای حبشی یا یمنی به عربی وارد شده باشد.
تلفظ
این واژه در زبان فارسی و عربی با کسر مِیم و سکون حاء به صورت «مِحراب» (meh-rāb) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، واژه «محراب» به عنوان پاسخ برای راهنماهایی چون «محل ایستادن امام جماعت در مسجد»، «صدر مجلس» یا «شاهنشین» کاربرد دارد و دقیقاً ۵ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به محراب مساجد از واژه تخصصی و وامگرفته شدهٔ Mihrab استفاده میشود. برای محراب کلیساها و اماکن مقدس دیگر، واژههای Altar یا Chancel به کار میروند.
به عربی
این واژه اصالتاً عربی است و در این زبان نیز به همین صورت به کار میرود؛ شکل جمع تکسیر آن در زبان عربی «المحاریب» است.
نماد چیست
محراب در فرهنگ، هنر و معماری اسلامی نماد «دروازهای به سوی جهان غیب و معنویت»، «سنگر جهاد اکبر و مبارزه با خواهشهای نفسانی» و «نقطه تمرکز و جهتیابی به سوی توحید» است. همچنین در معماری و تفکر شیعی، گودی فیزیکی محراب نمادی از فروتنی، خضوع و همسطح (یا پایینتر) بودن امام جماعت نسبت به مأمومین است تا مانع از شکلگیری هرگونه غرور شود.
جمعبندی و توضیح کامل محراب
واژه محراب یکی از کلیدیترین اصطلاحات در معماری و فرهنگ اسلامی است که ریشههای لغوی آن به پیش از اسلام بازمیگردد. این واژه در اصل به معنای صدر مجلس، بالاخانه و شاهنشین بوده و در قرآن کریم نیز پنج بار به همین معنای محل عبادت ادیان گذشته یا بناهای بلند به کار رفته است، اما با سیر تحول زبان، در دوره اسلامی به شریفترین نقطه مسجد یعنی محل ایستادن امام جماعت و تعیینکننده جهت قبله تبدیل شد.
از نظر معنایی و نمادین، محراب فراتر از یک سازه فیزیکی معماری است؛ این واژه از ریشه «حرب» بوده و تداعیکننده سنگر جهاد اکبر و محل مبارزه انسان با نفس اماره و شیطان است. گودی فیزیکی و تزیینات هنری آن در مساجد، همواره پیامآور فروتنی پیشنماز و ایجاد تمرکز و جهتیابی یکپارچه به سوی توحید و دروازهای رو به معنویت بوده است.