یعنی چه
«بالتسبیب» یک اصطلاح تخصصی حقوقی و فقهی است که معمولاً در برابر «بالمباشره» قرار میگیرد. این واژه به وضعیتی اشاره دارد که در آن فرد به طور مستقیم کاری را انجام نمیدهد، بلکه با ایجاد علل، اسباب یا کندن چاه و ایجاد مانع در مسیر، زمینه و مقدمات آسیب، جرم یا تلف شدن مال و جان دیگری را فراهم میکند.
تلفظ
این کلمه ترکیبی از حرف جر «بـ»، حرف تعریف «الـ» و واژه «تسبیب» است که در خوانش روان فارسی و عربی به صورت «بِالتَّسْبِیب» تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع و حل معما، پاسخ به سوالاتی با مفهوم «زمینهسازی غیرمستقیم جرم یا زیان در فقه»، واژه ۸ حرفی «بالتسبیب» است.
به انگلیسی
در متون حقوقی و ترجمههای تخصصی، برای انتقال مفهوم بالتسبیب از عباراتی که بر علیت غیرمستقیم یا واسطهای تأکید دارند استفاده میشود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه شامل عباراتی چون «زمینهسازی»، «سببسازی»، «باواسطه» و «غیرمستقیم» هستند که نشان میدهند فاعل، علت بعید یا واسطهای یک رویداد بوده است.
در قرآن
ترکیب دقیق «بالتسبیب» در متن قرآن کریم به کار نرفته است؛ با این حال، ریشه ثلاثی آن (س ب ب) در قالب واژههایی مانند «أَسْبَاب» در آیاتی نظیر آیه ۱۶۶ سوره بقره («...وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبَابُ») به معنی راهها، وسایل، اسباب و پیوندها دیده میشود.
جمعبندی و توضیح کامل بالتسبیب
واژه «بالتسبیب» یک مفهوم انتزاعی و ریشهدار در فقه اسلامی و حقوق مدنی است که به بررسی رابطه علیت بین رفتار یک فرد و خسارت ناشی از آن به صورت غیرمستقیم میپردازد. ریشه این کلمه عربی بوده و از «س ب ب» به معنای ریسمان یا هر چیزی که واسطه اتصال دو چیز به یکدیگر شود، گرفته شده است. در اصطلاح، هرگاه کسی مستقیماً مالی را تلف نکند بلکه مقدمات تلف آن را فراهم آورد، مسئولیت او «بالتسبیب» خواهد بود.
بهترین مثال حقوقی برای درک این واژه، حفر چاه در معبر عمومی یا قرار دادن سنگ در تاریکی شب در مسیر مردم است؛ در این حالت، شخص حافر یا قراردهنده سنگ مستقیماً کسی را هل نداده (بالمباشره)، اما با ایجاد سبب، باعث سقوط یا زمین خوردن رهگذران شده است. در حقوق مدرن، این مفهوم تحت عنوان مسئولیت ناشی از تسبیب و خطای غیرمستقیم مطالعه میشود و نقطه مقابل آن «اتلاف بالمباشره» است که در آن خسارت بدون هیچ واسطهای توسط خود شخص وارد میآید.