یعنی چه
در اصطلاح علم تجوید و قرائت قرآن، «صفت همس» به حالتی گفته میشود که هنگام تلفظ حرف، تارهای صوتی لرزش ندارند و جریان نفس به صورت طبیعی و مخفیانه ادامه پیدا میکند. معنای لغوی همس، صدای پنهان، آهسته و بیجوهر است و حروف دارای این صفت را «مهموسه» مینامند.
تلفظ
این ترکیب به صورت «صِفَت» (با کسره ت) و «هَمس» (با فتح هـ و سکون م و س) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، پاسخ به این عنوان دقیقاً همان «صفت همس» با ۶ حرف است؛ همچنین ممکن است به عنوان حروف آن (مهموسه) اشاره شود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی و زبانشناسی ساختاری، برای این صفت در آواشناسی تجویدی از اصطلاح Voiceless (بیواک) یا Whispering استفاده میشود.
به عربی
این اصطلاح ریشه کاملاً عربی دارد و در کتابهای تجوید به نام «صِفَةُ الهَمْس» شناخته میشود.
به فارسی
معادلهای فارسی دقیق این واژه شامل پنهانی، آهستگی و نجوا است که در آواشناسی زبان فارسی به آن صفت «بیواک» (تلفظ بدون لرزش تارهای صوتی) میگویند.
نماد چیست
در آموزشهای سنتی و مدرن تجوید، نماد صفت همس «شعله شمع» است؛ چرا که اگر حروف مهموسه را در مقابل شمع تلفظ کنید، به دلیل خروج هوا و نفس، شعله شمع حرکت کرده یا میلرزد.
جمعبندی و توضیح کامل صفت همس
صفت همس یکی از صفات اصلی و ذاتی حروف در علم تجوید است که در مقابل صفت «جهر» (آشکار بودن) قرار دارد. این صفت باعث میشود که ۱۰ حرفِ مشخص در زبان عربی شامل «ف، ح، ث، هـ، ش، خ، ص، س، ک، ت» که در عبارت راهنمای «فَحَثَّهُ شَخْصٌ سَکَتْ» فرمولبندی شدهاند، به صورت خفیف، با جریان هوا و بدون ارتعاش تارهای صوتی ادا شوند.
رعایت این صفت در قرائت قرآن کریم اهمیت بالایی دارد، زیرا عدم اجرای درست آن باعث تغییر ماهیت حرف و شبیه شدن آن به حروف مجهوره میشود. قاریان با تمرین نمادینِ خروج نفس (مانند لرزش شعله شمع)، دقت لازم را در ادای حروف مهموسه به دست میآورند.