یعنی چه
اشکریز یک صفت مرکب فاعلی در زبان فارسی است و به کسی، چشم یا ابری اشاره دارد که گریه میکند و اشک میریزد. این واژه در ادبیات کلاسیک فارسی مجازاً و کنایه از عاشق دلسوخته و هجرانکشیده نیز به کار میرود.
تلفظ
این کلمه به صورت اَشکریز تلفظ میشود که از دو جزء «اشک» و بن مضارع «ریز» تشکیل شده است.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم اشکریز در زبان انگلیسی از صفتهایی استفاده میشود که به وضعیت پر از اشک یا تمایل به گریه اشاره دارند.
به عربی
در زبان عربی با توجه به میزان و نوع گریه، کلماتی که به معنای گریهکننده یا چشمی که مکرر اشک میریزد هستند، به عنوان معادل به کار میروند.
به فارسی
واژه اشکریز کاملاً فارسی است و با کلماتی چون اشکبار، گریان، سرشکبار، اشکفشان و ژالهبار ترادف دارد. متضاد آن کلماتی مثل خندان، شادمان و متبسم است و از همخانوادههای آن میتوان به اشک، ریزش، ریزان و اشکریزان اشاره کرد.
در قرآن
واژهٔ «اشکریز» به دلیل ریشهٔ اصیل فارسی خود در متن قرآن وجود ندارد. با این حال، مفهوم اشک و گریه در آیات قرآنی با واژههای عربی مانند «دَمْع» (اشک) به کار رفته است؛ مانند آیه ۸۳ سوره مائده که میفرماید: «تَرَىٰ أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ» (چشمانشان را میبینی که از اشک لبریز میشود).
نماد چیست
در شعر و ادبیات کلاسیک فارسی، چشم اشکریز به عنوان نمادی برای نشان دادن صدق و اخلاص در عشق، رنج ناشی از فراق و دوری، پشیمانی و توبه به درگاه الهی، و همچنین مظلومیت انسانهای ستمدیده به کار رفته است و شاعرانی چون مولوی و فرخی سیستانی از آن بهره بردهاند.
جمعبندی و توضیح کامل اشکریز
واژهٔ «اشکریز» یک صفت مرکب اصیل و زیبای فارسی است که از ترکیب اسم «اشک» و بن مضارع «ریز» (از مصدر ریختن) ساخته شده است. این کلمه در لغتنامههای معتبری همچون دهخدا، معین و عمید به معنای گریهکننده، ژالهبار و کسی که چشمش مدام پر از اشک است تعریف میشود.
در پهنهٔ ادبیات فارسی، اشکریز بودن تنها یک حالت فیزیکی نیست، بلکه بار معنایی و عاطفی عمیقی دارد. این واژه کنایه از احوال زار عاشقان هجرانکشیده، مظلومان و یا زاهدان و توبهکارانی است که از سر انابه و پشیمانی اشک میریزند. معادلهای دگرزبانی آن مانند Tearful در انگلیسی و باکی در عربی نیز همین حالت حزن و گریه را منتقل میکنند.