یعنی چه
واژه «طایری» ترکیب واژه عربی «طایر» (به معنی پرنده و پروازکننده) با «ی» نسبت، وحدت یا نکره است. در زبان و ادبیات فارسی این کلمه به معنای «یک پرنده» یا موجودی که متعلق به عالم پرواز است به کار میرود؛ مانند بیت معروف حافظ که میگوید: «حیف است طایری چو تو در خاکدان غم...» که در آن انسان را به پرندهای بلندپرواز تشبیه کرده است.
مترادف
این کلمه با مفاهیمی همچون بالگشودن، تجرد و رهایی از زمین قرابت معنایی دارد.
تلفظ
این واژه از واژه عربی طائِر مشتق شده و در فارسی با صدای مصوت کوتاه «اِ» روی حرف «ی» و یای مجهول یا نکره در پایان تلفظ میشود: [طایِری].
در جدول
در جدولهای متقاطع کلمات، اگر پرسش درباره مرغ یا پرندهای با ۵ حرف باشد، واژه «طایری» یک پاسخ دقیق و واژهنامهای است.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم طایری در انگلیسی معمولاً از واژگان مرتبط با پرندگان و موجودات بالدار استفاده میشود.
به عربی
ریشه اصلی این واژه عربی است و از ماده سهحرفی (ط ی ر) به معنی پرواز کردن گرفته شده است.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی و سترگ فارسی (بهویژه در اشعار عطار، مولانا و حافظ)، طایر یا طایری نماد برجسته «روح انسان» است که اصالتاً متعلق به باغ ملکوت و عالم بالا بوده ولی اکنون در قفس تن و دنیای مادی اسیر شده است. همچنین اصطلاحاتی مثل «طایر قدس» نماد فرشتگان الهی و جبرئیل قرآنی هستند که پیامآور رهایی و تجرد از مادهاند.
جمعبندی و توضیح کامل طایری
واژه «طایری» نمونهای زیبای از ورود واژگان عربی به قلمرو شعر و عرفان فارسی است. این کلمه در اصل از ریشه «طیر» به معنی پرواز گرفته شده و با افزودن یاء به صورت «طایری» (یک پرنده) در متون کلاسیک جلوه کرده است. جایگاه اصلی این واژه در ادبیات، فراتر از یک معنای ساده زیستشناختی برای پرندگان است.
در نگاه عارفانه شاعران بزرگ، طایری اشاره به مرغ باغ ملکوت یا همان روح والای انسانی دارد که در خاکدان این جهان مادی گرفتار آمده و مدام شوق پرواز و بازگشت به اصل خویش را در سر میپروراند. همچنین این کلمه در ساختارهای زبانی قرآنی نیز به کار رفته و گاه به مجاز، معنای تقدیر و سرنوشت رقمخورده انسان را به خود میگیرد.