یعنی چه
این اصطلاح در لغت و اصطلاحات اداری و حقوقی به معنای در نظر گرفتن بیشترین فایده و کمترین ضرر برای مالک اصلی، موکل یا عموم مردم است. زمانی که وکیل، قیم یا مأمور دولت موظف به رعایت این اصل میشود، باید به گونهای عمل کند که غبطه و مصلحت حفظ شود؛ مانند خرید با کمترین قیمت در مناقصات یا فروش با بالاترین قیمت در مزایدهها.
تلفظ
تلفظ صحیح این ترکیب عطفی به صورت [صَرفِه وَ صَلاح] است.
در جدول
پاسخ دقیق ۹ حرفی در جدول برای این مفهوم، خود واژه «صرفه و صلاح» است. از پاسخهای جانبی و کوتاهتر میتوان به مصلحت و غبطه اشاره کرد.
به انگلیسی
در متون حقوقی و بازرگانی بینالمللی، مفهوم رعایت مصلحت و منفعت با این عبارات معادلسازی میشود.
به عربی
در فقه و حقوق اسلامی و عربی از این تعابیر برای رساندن مفهوم صرفه و صلاح استفاده میشود.
به فارسی
مترادفهای فارسی و ترکیبی آن شامل غبطه، مصلحت، نفع و تفوق، سود و صلاح، منفعت عمومی و صوابدید است. واژگان متضاد آن خسران، ضرر و زیان، فساد، تبذیر و سفه هستند. همخانوادههای بخش اول (صرفه): تصرف، مصرف، صرف، صراف و بخش دوم (صلاح): صلح، مصلحت، صالح، اصلاح، تصالح میباشند. ریشه این ترکیب از دو کلمه عربی صرف (فایده) و صلح (ضد فساد و خیر) گرفته شده است.
در قرآن
ترکیب اسمی و اصطلاحی «صرفه و صلاح» به این شکل در متن قرآن نیامده است؛ اما ریشهها و مشتقات جداگانه آنها مانند صرف، اصلاح و صالحین بارها در آیات قرآن کریم به کار رفتهاند.
جمعبندی و توضیح کامل صرفه و صلاح
اصطلاح ترکیبی «صرفه و صلاح» یکی از تعابیر کلیدی و پرکاربرد در ادبیات حقوقی، اداری، بازرگانی و فقهی ایران است. این واژه به ضرورتِ اتخاذ تصمیماتی اشاره دارد که در آنها بیشترین میزان سود و مصلحت مادی یا معنوی کسب شده و در عین حال، احتمال بروز ضرر، زیان و خسران به کمترین حد ممکن برسد.
در کاربردهای واقعی، هرگاه فردی به عنوان امین، وکیل، قیم یا کارگزار دولت منصوب میشود، مکلف است در تمامی معاملات و تصمیمگیریهای خود اصل «صرفه و صلاح» را به عنوان یک وظیفه قانونی و اخلاقی مراعات کند. به عنوان مثال، در برگزاری مناقصات دولتی، خرید کالا با پایینترین قیمت و بالاترین کیفیت، مصداق بارز رعایت صرفه و صلاح عمومی است.
از نظر ریشهشناسی، این اصطلاح از دو واژه عربی «صرفه» (به معنی فایده و برتری) و «صلاح» (به معنی خیر و شایستگی) ساخته شده که در زبان فارسی به عنوان یک واحد اصطلاحیِ منسجم جا افتاده است و معادل دقیق حقوقی آن در زبان انگلیسی مفهوم غبطه یا همان Best interest قلمداد میشود.