یعنی چه
ذکر جمیل به معنای نام نیکو، آوازهٔ خوش و جاودانگی اخلاقی است؛ یعنی وقتی کسی در زمان حیات یا پس از مرگ، به خاطر کارهای نیکش به نیکی یاد شود.
تلفظ
این ترکیب از دو واژهٔ عربی «ذِکْر» (به سکون کـ) و «جَمیل» (با فتح جـ) ساخته شده و در زبان فارسی به صورت ترکیب وصفی تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع کلماتی چون نام نیکو، آوازه خوش یا حسن شهرت به عنوان راهنما آمده و پاسخ آن «ذکر جمیل» با ۷ حرف است.
به انگلیسی
برای انتقال مفهوم ذکر جمیل در زبان انگلیسی، بسته به بافت متن از عباراتی که به حسن شهرت یا یادکرد محترمانه اشاره دارند استفاده میشود.
به عربی
در زبان عربی برای بیان این مفهوم از تعابیری استفاده میشود که بر پاکی رفتار و ستایشآمیز بودن یاد فرد دلالت دارند.
به فارسی
معادلهای فارسی اصیل و روان این ترکیب شامل «نام نیکو»، «خوشنامی»، «آوازه خیر» و «یاد نیک» است که به میراث معنوی انسان اشاره دارد.
در قرآن
عین ترکیب «ذکر جمیل» در قرآن نیامده است، اما مفهوم دقیق آن در آیه ۸۴ سوره شعراء در دعای حضرت ابراهیم (ع) با عبارت «لِسَانَ صِدْقٍ فِي الْآخِرِينَ» (نام نیکو در میان آیندگان) بیان شده است. همچنین واژههای ذکر و جمیل به صورت جداگانه بارها در کتاب الهی به کار رفتهاند.
جمعبندی و توضیح کامل ذکر جمیل
ترکیب وصفی «ذکر جمیل» یکی از تعابیر زیبای ادبی و اخلاقی در زبان فارسی است که بیشتر به واسطه دیباچه گلستان سعدی و عبارت معروف «ذکر جمیلش در افواه عوام افتاده» در میان مردم شهرت یافته است. این عبارت ریشه در فرهنگ اسلامی و عربی دارد و به معنای ماندگاری نام نیک و میراث معنوی انسان صالح پس از گذشت زمان است.
از نگاه اخلاقی، ذکر جمیل نماد جاودانگی انسان از طریق کردار پسندیده است؛ همانند درختی که گرچه باغبانش رفته، اما سایه و میوه شیرینش برای دیگران باقی مانده است. این مفهوم در دعاهای پیامبران نیز به عنوان مایه افتخار در میان نسلهای آینده طلب شده است.