یعنی چه
گندم ری در ادبیات و فرهنگ مذهبی، کنایه از هدف، مال یا مقام وسوسهانگیزی است که فرد برای به دست آوردنش دست به ستم یا خیانت میزند، اما در نهایت تقدیر برعکس میشود و از رسیدن به آن محروم میماند.
تلفظ
این عبارت ترکیبی از دو واژهٔ «گندم» با تلفظ [gandum] و «ری» (نام شهر باستانی) با تلفظ [rey] به همراه کسرهٔ اضافه است.
در جدول
در جدولهای متقاطع، عبارت «گندم ری» به عنوان پاسخ برای طمع نافرجام، نماد خیانت عمر سعد یا معاملهٔ خسارتبار کاربرد دارد و طول آن ۶ حرف است.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی مفهوم دقیقی که این اصطلاح تاریخی را پوشش دهد وجود ندارد، اما از عباراتی که به اهداف واهی و میوههای ممنوعهٔ طمع اشاره دارند برای رساندن معنا استفاده میشود.
به ترکی
برای انتقال این مفهوم در زبان ترکی استانبولی، علاوهبر ترجمهٔ لغوی، از ضربالمثلهایی استفاده میشود که به عاقبت شوم طمعکاری و به دام افتادن خودِ صیاد اشاره دارند.
به فارسی
معادلها و اصطلاحات همارز این واژه در زبان فارسی شامل طمعِ خام، وعدهٔ سرِ خرمن، سراب و پندار باطل است که همگی به نوعی ناکامی در رسیدن به یک خواستهٔ دنیوی را نشان میدهند.
نماد چیست
این عبارت در فرهنگ عامه نماد بارز خیانت به خاطر مال دنیا و عاقبتنشینیِ فردِ طماق است. همچنین در ضربالمثل معروف «هم از گندم ری جا ماند، هم از خرمای بغداد» به عنوان نمادِ فردی که از هر دو طرف رانده و مانده شده، به کار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل گندم ری
اصطلاح «گندم ری» یک واژهٔ مفرد مستقل نیست، بلکه یک کنایهٔ تاریخی و مذهبی عمیق در فرهنگ و ادبیات فارسی است. ریشهٔ این عبارت به واقعهٔ عاشورا و کربلا بازمیگردد؛ زمانی که عبیدالله بن زیاد به عمر بن سعد وعدهٔ فرمانداری شهر ثروتمند و آبادِ «ری» را در ازای جنگ با امام حسین (ع) داد. بر اساس مستندات تاریخی، امام حسین (ع) او را از این کار برحذر داشت و فرمود که هرگز به این آرزو نخواهی رسید و از گندم ری نخواهی خورد. هرچند در منابع متقدم تاریخی مانند مناقب ابن شهرآشوب عبارت «گندم عراق» آمده، اما در منابع متأخرتر این عبارت به «گندم ری» شهرت یافته است.
امروزه این عبارت به یک ضربالمثل و کنایهٔ فراگیر برای کسانی تبدیل شده است که به خاطر منافع مادی، جاهطلبی، ثروت یا مقام، چشم بر حقایق و اخلاقیات میبندند و دست به خیانت میزنند، اما در نهایت دست تقدیر آنها را ناکام گذاشته و به هیچکدام از خواستههایشان نمیرساند. این واژه در ادبیات عامه با داستانِ خرمای بغداد نیز گره خورده و نمادی از خسارت در دنیا و آخرت است.