یعنی چه
این واژه صفت نسبی است و به هر شخص یا امری اشاره دارد که به شهر تاریخی «یَسِی» (ترکستان امروزی در قزاقستان) یا به خواجه احمد یسوی، عارف بزرگ قرن ششم هجری و طریقت صوفیانه او موسوم به «یسویه» منسوب باشد.
تلفظ
این کلمه با فتح حرف اول (ی)، فتح حرف دوم (س) و واو مکسور یا مفتوح به صورت «یَسَوی» تلفظ میشود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی برای اشاره به این واژه، طریقت یسویه یا شخص خواجه احمد یسوی از این معادلها استفاده میشود.
به عربی
در متون عربی و تاریخنگاریهای اسلامی، این صفت نسبی به همین صورت و همراه با الف و لام تعریف به کار میرود.
به فارسی
در زبان فارسی به عنوان یک صفت تاریخی و جغرافیایی، معادل کلماتی چون ترکستانی (با توجه به نام امروزی شهر) یا یسویمذهب در حوزه عرفان است. همخانوادههای آن «یَسِی» (نام شهر) و «یَسَویّه» (نام طریقت) هستند.
در قرآن
خود کلمه «یسوی» در قرآن کریم نیامده است. با این حال، در متون قرآنی فعل مضارع «یَسْتَوی» از ریشه «سوی» به معنی برابر و یکسان شدن (مانند آیه ۵۸ سوره طه و عباراتی چون قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَىٰ وَالْبَصِيرُ) وجود دارد که نباید با این نام جغرافیایی و عرفانی اشتباه گرفته شود.
نماد چیست
این واژه نماد مادی یا حیوانی خاصی ندارد، اما در تاریخ تصوف و فرهنگ ماوراءالنهر، نماد زهد، چلهنشینی، صوفیگری اصیل و پایهگذاری ادبیات و حکمت عرفانی به زبانهای بومی منطقه (ترکی و فارسی) به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل یسوی
واژه «یسوی» یک صفت نسبی تاریخی و جغرافیایی است که ریشه در نام شهر باستانی «یَسِی» (واقع در قزاقستان امروزی که اکنون ترکستان نامیده میشود) دارد. شهرت جهانی و فرهنگی این واژه به واسطه ابوعباس احمد بن ابراهیم بن علی معروف به «خواجه احمد یسوی»، عارف و صوفی نامدار قرن ششم هجری است که طریقت عرفانی «یسویه» را در آسیای مرکزی پایهگذاری کرد و تاثیر شگرفی بر تصوف منطقه گذاشت.
گاهی در فرهنگهای لغت یا حل جدول، این کلمه به دلیل شباهت ظاهری با واژههای عربی مانند «یَستَوی» (به معنی یکسان میشود) یا واژه قرآنی «سُویً» (به معنی مکان هموار) اشتباه گرفته میشود؛ در حالی که یسوی کاملاً یک نام اصیل جغرافیایی و قومشناختی مربوط به ماوراءالنهر است. آرامگاه خواجه احمد یسوی نیز که به دستور امیر تیمور گورکانی ساخته شده، از شاهکارهای معماری ایران و میراث جهانی یونسکو است.