یعنی چه
عبارت «بسم تعالی» یک غلط املایی و نگارشی مشهور از عبارت عربی «باسمه تعالی» یا «بسمه تعالی» است. این ترکیب برای شروع کارها و نامهنگاریها به کار میرود و به معنای آغاز نمودن به نام خداوند بلندمرتبه است. حذف ضمیر «ـه» (به معنی او) در ساختار «بسم تعالی» از نظر قواعد عربی نادرست است، اما در تداول عامه گاهی به همین شکل نوشته میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، در پاسخ به راهنمای «عبارت آغازین نامههای رسمی» یا «به نام خدا به عربی»، کلمه ۸ حرفی «بسم تعالی» مد نظر طراحان است.
به انگلیسی
برای معادلسازی این عبارت مذهبی و رسمی در زبان انگلیسی از تعابیری استفاده میشود که ارجاع به خداوند و علوّ مرتبه او داشته باشد.
به عربی
عبارت اصلی در زبان عربی دارای ضمیر متصل «ـه» است. این ترکیب از حرف جر «بـ»، کلمه «اسم»، ضمیر «ـه» (به معنی او/خدا) و فعل ماضی «تعالی» (به معنی بلندمرتبه شد) تشکیل شده است.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این عبارت شامل مواردی چون «به نام خدای بزرگ»، «به نام یزدان پاک»، «به نام خداوند والا مرتبه» و «به نام خدا» است که در ابتدای متون و سخنان فارسی جایگزین این ترکیب عربی میشوند.
در قرآن
ترکیب عینی «بسم تعالی» یا «باسمه تعالی» در متن قرآن کریم وجود ندارد؛ با این حال، فعل «تَعالَى» بارها به عنوان ستایش و تنزیه خداوند در آیات مختلف به کار رفته است؛ مانند آیه ۱۱۶ سوره مؤمنون: «فَتَعَالَى اللَّهُ الْمَلِکُ الْحَقُّ» (پس بلندمرتبه است خداوندی که فرمانروای برحق است).
نماد چیست
این عبارت فاقد یک نماد تککاراکتری یا کد اختصاصی یونیکد (مانند نماد بسمالله) است. با این حال، در فرهنگ اداری و مکاتبات رسمی ایران، درج این عبارت در بالاترین قسمت و وسط صفحه (معمولاً با فونتهای خوشنویسی مانند نستعلیق) به عنوان یک نماد سنتی برای شروع محترمانه و مذهبی نامهها شناخته میشود.
جمعبندی و توضیح کامل بسم تعالی
عبارت «بسم تعالی» که در میان برخی افراد رایج است، در حقیقت شکل املایی ناقص و نادرستی از ترکیب عربی «باسمه تعالی» یا «بسمه تعالی» است. در قواعد زبان عربی، حذف ضمیر «ـه» (که به خداوند ارجاع دارد) معنای عبارت را مخدوش میکند؛ بنابراین شکل صحیح نگارش آن همیشه باید به همراه ضمیر باشد تا معنای درستِ «به نام او که بلندمرتبه است» را منتقل کند.
این عبارت در فرهنگ اسلامی و ایرانی کاربرد بسیار گستردهای دارد و به عنوان یک سنت دیرینه، در صدر نامههای اداری، مکاتبات رسمی، جزوهها و کتابها نوشته میشود تا کار با نام و یاد خداوند آغاز گردد. در جدولهای کلمات متقاطع نیز معمولاً همین صورت ۸ حرفی به عنوان پاسخِ سنتیِ آغاز نامهها مطالبه میشود.
اگرچه این ترکیب به صورت یکجا در قرآن کریم ذکر نشده، اما ریشه کلمات آن کاملاً قرآنی است و مفهوم علوّ و برتری ذات باریتعالی را میرساند. در ترجمه فارسی، بهترین معادلها برای آن «به نام یزدان پاک» و «به نام خداوند والا مرتبه» است.