معنی
این واژه صفت تحقیرآمیز و کنایهای در زبان فارسی است که برای توصیف فردی با فهم یا قوه داوری ضعیف به کار میرود؛ کسی که ظاهری انسانی دارد اما درونش از دانش و خرد تهی است.
یعنی چه
در ادبیات فارسی به کسی که بدون فکر سخن میگوید یا عمل میکند و فاقد درک عمیق است، تهیمغز میگویند؛ این اصطلاح بازتابدهنده پوچی ذهنی است.
مترادف
واژههای فوق همگی بر کمبود عقل، دانش و سنجیدگی در رفتار و گفتار دلالت دارند.
متضاد
این کلمات به افرادی اشاره دارند که دارای قوه تفکر عمیق، علم، هوش و سنجیدگی هستند.
تلفظ
واژه از دو بخش «تُهی» (به معنی خالی) و «مَغز» (عضو اندیشه در سر) تشکیل شده است.
در جدول
این کلمه در جدولهای کلمات متقاطع معمولاً به عنوان صفت افراد کمعقل یا مترادف نادان خواسته میشود و دقیقاً ۶ حرف دارد.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژه empty-headed دقیقترین معادل ترکیبی و کنایهای برای این اصطلاح است.
نماد چیست
در ادبیات کلاسیک فارسی (بهویژه در اشعار سعدی و نظامی)، مواردی مانند «کدو» یا «طبل» نماد تهیمغزی هستند؛ چرا که ظاهر بزرگ و باشکوهی دارند و صدای زیادی تولید میکنند، اما درونشان کاملاً خالی و بیمحتوا است.
جمعبندی و توضیح کامل تهی مغز
واژه «تهیمغز» یک صفت مرکب وصفی و کنایهای اصیل در زبان فارسی است که از ترکیب دو واژه فارسی میانه و کهن «تهی» (به معنی خالی) و «مغز» (به معنی هوش و اندیشه) ساخته شده است. این اصطلاح با بار معنایی منفی و تحقیرآمیز، برای توصیف افرادی به کار میرود که با وجود داشتن ظاهر انسانی، از موهبت عقل، تفکر سنجیده و دانش بیبهرهاند و رفتار یا گفتارشان نشاندهنده پوچی درونی آنهاست.
در فرهنگ و ادبیات ایرانی، این واژه جایگاه ویژهای در نکوهش نادانی دارد؛ برای نمونه شیخ مصلحالدین سعدی در گلستان با بیانی شیوا میفرماید: «آن تهیمغز را چه علم و خبر / که بر او هیزم است یا دفتر». در متون دینی مانند قرآن کریم، عین این ترکیب کنایهای و فارسی وجود ندارد، اما مفاهیم مترادف با آن مانند «سفاهت» (کمخردی) و «جهل» (نادانی) به کرات مورد بحث قرار گرفتهاند تا انسانها را از سطحینگری و بیخردی برحذر دارند.