معنی
در زبان و ادبیات فارسی، دمساز به شخص یا امری گفته میشود که با دیگری کاملاً در توافق، هماهنگی و سازگاری باشد. این واژه در متون ادبی به عنوان صفت برای دوستان صمیمی و یکدل به کار میرود.
یعنی چه
عبارت دمساز بودن دلالت بر رابطهای عمیق دارد که در آن دو نفر یا دو چیز چنان با یکدیگر خو گرفتهاند که گویی یک نفس واحد دارند و در تمام حالات با هم سازگار و همراهند.
مترادف
متضاد
در جدول
در حل جدولهای کلمات متقاطع، اگر با راهنمای مفاهیمی چون «همدم»، «مونس»، «همراه و موافق» یا «یار صمیمی» روبهرو شدید و پاسخ ۵ حرفی مد نظر بود، کلمه «دمساز» جواب صحیح شما است.
به انگلیسی
به فارسی
این کلمه خود یک واژه فصیح و اصیل فارسی است که از ترکیب «دَم» (به معنی نفس یا لحظه) و «ساز» (بن مضارع ساختن، به معنی هماهنگ شدن) تشکیل شده و صفت فاعلی مرکب مرخم را پدید آورده است.
نماد چیست
در ادبیات عرفانی ایران، بهویژه در نینامه مولانا، این واژه یادآور ارتباط «ساز نی» با «نَفَس یا همان دَمِ» نوازنده است. نی تا با دمِ نوازنده دمساز و هماهنگ نشود، نمیتواند رازهای دل و نالههای مستانه را بازگو کند؛ بنابراین دمساز نماد یکدلی و محرمیت کامل است.
جمعبندی و توضیح کامل دمساز
واژه زیبا و اصیل فارسی «دمساز» از ترکیب دو بخش «دم» به معنای نفس و «ساز» از ریشه ساختن و هماهنگشدن پدید آمده است. این کلمه در ادبیات و فرهنگ ما جایگاه ویژهای دارد و به کسی یا چیزی اطلاق میشود که با دیگری چنان صمیمیت، یکدلی و سازگاری دارد که گویی در یک کالبد و با یک نفس زندگی میکنند. در متون کهن و اشعار شاعران بزرگ، دمساز بودن مرتبهای والا از دوستی، همراهی و محرم اسرار بودن را نشان میدهد.
اگرچه این واژه به دلیل ریشه فارسی خود مستقیماً در متن قرآن کریم به کار نرفته است، اما مترجمان برجسته قرآن از آن به عنوان بهترین معادل برای کلمه عربی «قرین» (به معنای همراه و هماهنگ همیشگی) استفاده کردهاند؛ برای مثال در آیه ۳۶ سوره زخرف، شیطان به عنوان دمساز و همراه کسانی معرفی میشود که از یاد خداوند رویگردان شدهاند.
در مجموع، دمساز مفهومی فراتر از یک دوست معمولی دارد. این کلمه در ابعاد عرفانی و ادبی نماد هماهنگی مطلق فکری و روحی است، درست مانند ساز و نی که تنها با دمِ گرم و موافق نوازنده به نوا درمیآیند و راز دل را فاش میسازند. داشتن یک دمساز در زندگی، به معنای داشتن پناهگاهی امن از همدلی و صمیمیت پایدار است.