بل ازرق یعنی چه؟

جمع‌بندی و توضیح کامل بل ازرق

عبارت «بل ازرق» یک واژه مستقل و اصیل در زبان فارسی یا عربی نیست. بررسی‌های دقیق در واژه‌نامه‌ها و متون طب سنتی نشان می‌دهد که این ترکیب به احتمال قریب به یقین، یک خطای خوانش یا نگارشی (تصحیف) از عبارت «مُقْلِ اَزرَق» است. مقل ازرق صمغی مایل به تیره و کبود است که از درختچه‌ای به نام مقل هندی گرفته می‌شود و در داروسازی قدیم کاربرد فراوانی داشته است. به دلیل شباهت ظاهری خط ثلث یا نسخ در نسخه‌های خطی، حروف «م» و «ق» در کلمه مقل ممکن است به اشتباه «ب» و «ل» خوانده شده باشند.

از سوی دیگر، اگر بخواهیم این عبارت را به صورت دو کلمه مجزا بررسی کنیم، از «بَل» (حرف ربط عربی به معنای بلکه) و «ازرق» (به معنای آبی و نیلگون) تشکیل شده است. واژه ازرق در قرآن کریم نیز به صورت جمع («زُرقاً») در سوره طه به کار رفته که به معنای کبود‌چشم یا نابینا محشور شدن مجرمان است. در ادبیات فارسی نیز رنگ ازرق کنایه از آسمان و دلق صوفیان دورو است.

بنابراین اگر با این کلمه در جدول یا متون کهن مواجه شده‌اید، بسته به سیاق متن یا تعداد حروف خواسته شده، یا خودِ ترکیب ۶ حرفی «بل ازرق» مد نظر است و یا باید آن را به عنوان شکل تحریف‌شده‌ای از «مقل ازرق» یا صفت «ازرق» به تنهایی در نظر بگیرید.