یعنی چه
سقلمه خوردن به معنای مورد اصابت قرار گرفتن با یک ضربهٔ خفیف و ناگهانی است که معمولاً با بند انگشتان، مشت گرهکرده یا آرنج به پهلو، شکم یا پشت کسی نواخته میشود. این رفتار در روابط اجتماعی بیشتر جنبهٔ آگاهکردن، هشدار دادنِ پنهانی، جلب توجه یا شوخی و تفریح دارد.
تلفظ
این ترکیب فعلی در زبان فارسی به صورت [soqolme khordan] تلفظ میشود. واژهٔ اصلی آن یعنی «سقلمه» (یا در برخی گویشها و متون قدیمیتر «سقرمه») دارای ضمه بر روی حروف سین و قاف است.
در جدول
در کلمات متقاطع و طراحان جدول، پاسخ این کلید واژه خودِ عبارت «سقلمه خوردن» با ۱۰ حرف است. همچنین ممکن است از کنایههای نزدیک به آن مانند «سیخونک خوردن» نیز استفاده شود.
به انگلیسی
در زبان انگلیسی واژهٔ Nudge دقیقاً به معنای سقلمه زدن (و شکل مجهول آن به معنی سقلمه خوردن) به کار میرود که کاربرد کنایی آن در روانشناسی و اقتصاد رفتاری به معنای «تلنگر» نیز مشهور است.
به عربی
در زبان عربی دقیقترین معادل مادی برای این حرکت، ریشهٔ «وکز» است. برای مثال در آیه ۱۵ سوره قصص، عبارت «فَوَكَزَهُ مُوسَىٰ» به همین نوع ضربه با مشت یا آرنج اشاره دارد که به معنای سقلمه یا ضربه زدن است.
به فارسی
این واژه دارای ریشهٔ ترکی است که وارد زبان فارسی شده و صورت دیگر آن در فرهنگ معین «سقرمه» ثبت شده است. در زبان فارسی اصیل، ترکیبات کنایی و فعلیِ مترادفی همچون سیخونک خوردن، ضربهٔ پنهانی خوردن، و در تداول عامه گاه لکد خوردن (به مجاز) به جای آن به کار میروند. واژهنویسان متضاد دقیقی برای این فعل فیزیکی ثبت نکردهاند.
نماد چیست
عبارت سقلمه خوردن در فرهنگ و اسطورهها نماد آیینی خاصی ندارد؛ اما در رفتارشناسی روزمره و کنایات زبانی، نمادی از بیداری ناگهانی، متنبه شدن، دریافت هشدار سرپوشیده و رمز دوستی میان دو شخص به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل سقلمه خوردن
عبارت «سقلمه خوردن» یک اصطلاح ترکیبی فیزیکی و کنایی در زبان فارسی است که ریشهٔ واژهٔ اصلی آن یعنی «سقلمه» به زبان ترکی بازمیگردد. این فعل به معنای دریافت یک ضربهٔ آرام و پنهانی با آرنج، بند انگشتان یا مشت به پهلو و پشت است. هدف از این کار معمولاً متوجه کردن شخص به موضوعی خاص، هشدار دادنِ دور از چشم دیگران، یا صرفاً شوخی و صمیمیت میان دو فرد است.
از نظر لغوی، این کلمه در فرهنگهای معتبری چون دهخدا و معین بررسی شده و جایگزینهای نزدیکی مانند سیخونک خوردن برای آن ذکر گردیده است. جالب اینجاست که معادل مفهومی دقیق این نوع ضربه در زبان عربی واژهٔ «وکز» است که در قرآن کریم نیز برای توصیف ضربهٔ حضرت موسی به کار رفته است؛ در حالی که در زبان انگلیسی واژهٔ «Nudge» مفهوم دقیق فیزیکی و حتی کاربردهای مدرن روانشناسی آن (به عنوان تلنگر) را پوشش میدهد.
در نهایت، سقلمه خوردن در تداول عامه بیشتر یک ارتباط غیرکلامی سریع است. این کلمه در ساختار بازیهای فکری و جدول کلمات متقاطع دقیقاً ۱۰ حرف دارد و به دلیل ساختار آوایی و کاربرد ملموسش، جزیی از ادبیات کنایی و روزمرهٔ فارسیزبانان محسوب میشود.