یعنی چه
این واژه در اصل به معنای دست یافتن به مقصود، نجات از گرفتاری و رسیدن به خیر و سعادت است. در ادبیات و فرهنگ دینی، به موفقیتهای بزرگ و عاقبتبهخیری اطلاق میشود.
ریشه
در ریشه عربی از مصدر «فازَ» به معنی دستیابی به مطلوب است. در فارسی کهن، واژهای همریشه با «پوز» و «پتفوز» به معنی پیرامون دهان است. برخی زبانشناسان نیز احتمال میدهند فوز عربی دگرگونشدهٔ واژه ایرانی «بوختن/بوز» به معنی نجات باشد.
تلفظ
تلفظ واژه در معنای رایج عربی آن با فتح فاء و سکون واو (فَوْز) است، اما در معنای کهن فارسی به صورت (فُوْز) تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، کلمه «فوز» به عنوان پاسخ ۳ حرفی برای راهنماهای «رستگاری»، «پیروزی» یا «نجات» کاربرد دارد.
به انگلیسی
با توجه به بافت متن، این کلمه در انگلیسی هم معادل پیروزی نظامی و مادی (Victory) و هم معادل نجات معنوی و اخروی (Salvation) قرار میگیرد.
به عربی
در زبان عربی، فوز ارتباط معنایی نزدیکی با مفاهیم پیروزی و عاقبتبهخیری دارد و با کلماتی مثل فلاح و نجاح همنشین است.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این واژه در کاربرد رایج شامل «رستگاری»، «کامیابی» و «رهایی» است. در فارسی اصیل و کهن نیز به معنای «پوز» (اطراف دهان) به کار میرفته است.
در قرآن
این واژه بارها در قرآن کریم مطرح شده و نماد سعادت نهایی است. قرآن فوز را به سه سطح تقسیم میکند: «الفوز المبین» (رهایی از عذاب)، «الفوز الکبیر» (ورود به بهشت) و «الفوز العظیم» (رسیدن به رضایت مطلق الهی و بالاترین حد کمال).
جمعبندی و توضیح کامل فوز
واژه فوز یک کلمه ذوالجوانبین در زبان فارسی است. از یک سو هویت اصیل، کهن و کمترشنیدهشده فارسی دارد که به معنی پیرامون دهان (پوز) است؛ از سوی دیگر و در کاربرد بسیار رایجتر خود، یک وامواژه عمیق عربی است که وارد ادبیات رسمی، عرفانی و دینی ما شده است و معنای شکوهندتری را افاده میکند.
در فرهنگ اسلامی و قرآنی، فوز صرفاً یک پیروزی ساده یا مادی نیست، بلکه نماد تام و تمامِ «عاقبتبهخیری، نجات نهایی انسان از بند رنجها، و دستیابی به بهشت و خشنودی پروردگار» به شمار میرود. این کلمه با داشتن مفاهیم موازی در زبانهای دیگر، تجلیبخش مفهوم ظفر و رستگاری است.