یعنی چه
واژه «برصاص» یک لغت مستقل فارسی نیست؛ بلکه از ترکیب حرف جر «بـ» (به معنی با/به وسیله) و واژه عربی «رصاص» (به معنی سرب، قلع یا گلوله) ساخته شده است. این واژه در متون کهن به معنای سربریخته یا آمیخته به قلع و در کاربردهای امروزی به معنای شلیک با تفنگ و گلولهباران به کار میرود.
تلفظ
این کلمه با کسر حرف اول (بِ) و فتح حرف دوم (رَ) به صورت [بِ رَ صا ص] تلفظ میشود.
در جدول
در جدولهای متقاطع، پاسخ این کلمه ۵ حرف دارد و به عنوان معادل عباراتی چون «با سرب» یا «به وسیله گلوله» شناخته میشود.
به انگلیسی
با توجه به زمینه متن، میتوان از عبارت With lead برای معنای مادی (سرب) و از With bullets برای کاربرد نظامی (گلوله) استفاده کرد.
به فارسی
در زبان فارسی سره و روان، بهترین برگردانها برای این ترکیب، «با سرب»، «سربآلود» و در متون قدیمی «با ارزیز» (قلع) است.
در قرآن
عین کلمه «برصاص» در متن قرآن کریم وجود ندارد؛ اما واژه همخانواده و معروف آن یعنی «مَرْصُوص» در آیه ۴ سوره صف به صورت «كَأَنَّهُم بُنْيَانٌ مَّرْصُوصٌ» به کار رفته که به معنای بنای استوار، محکم و سربریخته شده است.
نماد چیست
ریشه این واژه یعنی رصاص (سرب) در علوم کهن، کیمیاگری و اختربینی نماد سنگینی، استحکام، ثبات و همچنین مظهر سیاره زحل (کیوان) به شمار میرود.
جمعبندی و توضیح کامل برصاص
واژه «برصاص» یک ترکیب عربی متشکل از حرف جر «بـ» و اسم «رَصاص» است که به طور مستقیم وارد زبان فارسی شده است. این کلمه در متون کهن پزشکی و طبیعی به مفاهیمی چون قلع و سرب (مانند رصاص ابیض و اسود) اشاره داشته و در ادبیات کلاسیک مجازاً برای توصیف بناها یا اشیای بسیار مستحکم و نفوذناپذیر به کار میرفته است.
در کاربردهای معاصر جهان عرب، رصاص به معنای گلوله تفنگ است و ترکیب برصاص مفهوم «به وسیله شلیک گلوله» یا «گلولهباران» را متبادر میکند. اگرچه خود این ترکیب در قرآن نیامده، واژه همخانواده آن «مرصوص» یادآور بالاترین حد استواری و پیوند است.
در ساختار جدول و حل معماها، این کلمه پنجحرفی به عنوان یک کلید واژهای برای مفاهیم مرتبط با آمیختگی با سرب یا شلیک با تفنگ کاربرد دارد و شناخت ریشه لغوی آن به درک بهتر متون تاریخی و مذهبی کمک میکند.