یعنی چه
این عبارت یک اصطلاح رسمی در لغتنامهها نیست، بلکه تعبیری استعاری و توصیفی در ادبیات سیاسی ایران محسوب میشود. این واژه برای توصیف لحظات، شبها یا روزهای سرنوشتسازی به کار میرود که مقدرات، مسیر آینده و بقای نظام و انقلاب در آن مقطع حساس شکل میگیرد؛ مانند شب پیروزی انقلاب، شبهای انتخابات یا شبهای عملیات جنگی.
تلفظ
تلفظ این ترکیب به صورت [šabe qadre enqelāb] است که از سه واژهٔ مضاف و مضافالیه تشکیل شده است.
در جدول
پاسخ دقیق برای طراحان جدول «شب قدر انقلاب» با ۱۱ حرف است. همچنین ممکن است به عنوان راهنما برای عباراتی چون «نقطه عطف انقلاب» استفاده شود.
به انگلیسی
در متون سیاسی و تحلیلی انگلیسی، برای رساندن این مفهوم از اصطلاحات مربوط به نقاط عطف تاریخی یا لحظات حیاتی استفاده میشود.
به عربی
این ترکیب در زبان عربی مستقیماً از معادلهای اسلامی و سیاسی آن یعنی «لیلة القدر» و «الثورة» بازسازی میشود.
به فارسی
واژگان هممعنی و معادلهای روان فارسی آن شامل عباراتی چون «نقطه عطف تاریخ انقلاب»، «زمان تعیین مقدرات سیاسی»، و «لحظه کلیدی نظام» است. از نظر ریشهشناسی، واژه قدر (تقدیر، مقدرات) و انقلاب (دگرگونی بنیادین) هر دو ریشه عربی دارند و در فارسی ترکیب شدهاند.
در قرآن
عبارت ترکیبی «شب قدر انقلاب» به هیچ وجه در قرآن وجود ندارد. با این حال، جزء اول آن یعنی «شب قدر» (لیلة القدر) مستقیماً ریشه در آیات سوره قدر و سوره دخان دارد که به عنوان یک استعاره دینی-سیاسی برای این اصطلاح وام گرفته شده است.
جمعبندی و توضیح کامل شب قدر انقلاب
عبارت «شب قدر انقلاب» یک اصطلاح لغوی کلاسیک نیست، بلکه یک آرایه استعاری مذهبی-سیاسی در فضای رسانهای و ادبیات رسمی جمهوری اسلامی ایران است. این تعبیر با الهام از جایگاه عقیدتی شب قدر در اسلام—که شب تعیین سرنوشت و مقدرات انسانهاست—برای توصیف برهههای کلیدی و سرنوشتساز تاریخ معاصر ایران ساخته شده است.
در کاربرد واقعی، کارگزاران و نویسندگانی مانند شهید مرتضی آوینی این عبارت را برای توصیف شبهای عملیات در دوران جنگ تحمیلی، شب ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ به عنوان نقطه پیروزی، یا حتی شبهای برگزاری انتخاباتهای مهم به کار بردهاند. هدف از این استعاره، یادآوری اهمیت بیداری، هشیاری و تصمیمگیریهای حیاتی در لحظاتی است که آینده جامعه رقم میخورد.