معنی
غبطه خوردن به معنای احساس رشک مثبت و آرزو کردن نعمتی، کمالی یا موقعیتی است که دیگری دارد، بدون آنکه فرد آرزوی از دست رفتن یا نابود شدن آن نعمت را از دست آن شخص داشته باشد. در واقع یک نوع شادمانی از حال خوب دیگری و تلاش برای شبیه شدن به اوست. در اصطلاحات حقوقی و تداول امروزی، به معنای رعایت مصلحت، نفع و سود (مانند غبطه صغار) نیز به کار میرود.
یعنی چه
در اصطلاح اخلاقی و روانشناسی، این واژه یعنی انسان با دیدن موفقیت یا داشتههای دیگران، نه تنها آرزوی نابودی آنها را ندارد، بلکه آن شخص را تحسین میکند و از خداوند میخواهد که مشابه آن نعمت یا جایگاه را به خودش نیز عطا کند. این حالت موتور محرک انسان برای رشد و پویایی فردی است.
مترادف
این کلمات در بافتهای مختلف ادبی، اخلاقی و حقوقی به عنوان هممعنی و جایگزین واژه غبطه خوردن یا غبطه استفاده میشوند.
متضاد
مهمترین متضاد اخلاقی این کلمه «حسد» است؛ چرا که در حسادت، فرد آرزوی زوال و نابودی نعمت از دیگری را دارد، در حالی که در غبطه چنین بدخواهی وجود ندارد.
تلفظ
واژه غبطه از ریشه عربی به کسر غین (غِ) و سکون با (بْ) و فتح طاء (طَ) تلفظ میشود که در ترکیب با فعل خوردن، عبارت فعلی «غبطه خوردن» را میسازد.
در جدول
پاسخ دقیق برای پرسشهای جدول کلمات متقاطع با تعداد حروف مشخصشده؛ واژه «غبطه خورد» دقیقاً ۸ حرف دارد.
به عربی
در زبان عربی نیز از همین ریشه (غ ب ط) استفاده میشود که به معنی حسن حال، مسرت و آرزوی نعمتی همانند دیگری بدون تمنای زوال آن است.
به فارسی
برگردان و معادلهای اصیل فارسی این اصطلاح، عبارتهای «رشک بردن» یا «رشک داشتن» بدون درونمایه بدخواهی و حسادت است.
در قرآن
خود واژهٔ «غبطه» به صورت صریح در متن آیات قرآن نیامده است؛ اما مفهوم و مصداق فرآیند غبطه خوردن در قرآن تایید شده است. بارزترین نمونهٔ آن در آیات ۳۷ و ۳۸ سورهٔ آلعمران است؛ جایی که حضرت زکریا (ع) با دیدن کرامات، تقوا و روزیهای غیبی حضرت مریم (س) در محراب، به جایگاه او غبطه میخورد و همانجا دست به دعا برمیدارد و از خدا فرزندی پاک (حضرت یحیی) طلب میکند: «...کُلَّمَا دَخَلَ عَلَیْهَا زَکَرِیَّا الْمِحْرَابَ وَجَدَ عِندَهَا رِزْقًا... هُنَالِکَ دَعَا زَکَرِیَّا رَبَّهُ...»
جمعبندی و توضیح کامل غبطه خورد
عبارت «غبطه خوردن» نشاندهنده یک حالت روحی و اخلاقی مثبت است که در آن فرد با دیدن موفقیت، کمال یا نعمتهای دیگران، احساس تحسین و شوق پیدا میکند. برخلاف حسادت که رویکردی تخریبی دارد و آرزوی نابودی داشتههای دیگران را در سر میپروراند، غبطه به عنوان یک موتور محرک برای رشد فردی، پویایی و الهامبخشی عمل میکند. در فرهنگ اسلامی نیز این مفهوم کاملاً ستوده شده است، چنانکه در حدیثی از امام صادق (ع) نقل شده که «مؤمن غبطه میخورد و حسادت نمیورزد».
از نظر ریشهشناسی، این واژه از ماده عربی «غ ب ط» به معنای مسرت و حسن حال گرفته شده و در ادبیات فارسی مرز ظریفی را میان انگیزه مثبت و حسادت منفی ترسیم میکند. همچنین در تداول حقوقی و امروزی، این کلمه گاه در معنای مصلحت و نفع (مانند رعایت غبطه مال صغیر) به کار میرود که نشاندهنده ابعاد کاربردی گوناگون آن در زبان فارسی است.