یعنی چه
«شَیْب» در لغت به معنای موی سپید یا محاسن است و «خَضِیب» به معنای رنگشده یا آغشته به رنگ (از ریشه خضاب) است. در ادبیات مذهبی و اصطلاح تاریخ، این ترکیب وصفی دقیقاً به معنای «محاسن به خون خضابشده» یا «موی سپیدِ غرق در خون» به کار میرود و از فرازهای معروف زیارت ناحیه مقدسه اقتباس شده است.
تلفظ
این عبارت به صورت «شَیْبُ الْخَضِیب» یا با الف و لام «اَلشَّیْبُ الْخَضِیب» تلفظ میشود که در آن حرف «ب» در کلمه اول به لامِ کلمه دوم وصل میگردد.
در جدول
در مسابقات و جداول کلمات متقاطع، پاسخ این واژه با توجه به تعداد حروف (۹ حرف)، خود عبارت «شیب الخضیب» است. همچنین عباراتی نظیر «محاسن گلگون» یا «ریش خونین» نیز میتوانند به عنوان کلمات هممعنی در جدول بیایند.
به انگلیسی
در برگردان انگلیسی این اصطلاح مذهبی، از عباراتی استفاده میشود که مفهوم موی سپید یا محاسن آغشته و رنگینشده با خون را به مخاطب منتقل کند.
به عربی
ریشه این عبارت کاملاً عربی است و در متون مقتلو مَقاتل کربلا و ادعیه مذهبی عیناً به صورت «الشیب الخضیب» به کار میرود.
به فارسی
معادلهای دقیق فارسی این ترکیب وصفی، عباراتی همچون «محاسن گلگون»، «ریش خونین» و «موی سپید آغشته به خون» هستند که در شعر و مراثی عاشورایی کاربرد گستردهای دارند.
در قرآن
عین ترکیب دو کلمهای «شیب الخضیب» در قرآن کریم نیامده است. با این حال، ریشه کلمه اول یعنی «شَیْب» ۳ بار در قرآن به کار رفته است؛ از جمله در آیه ۴ سوره مریم که میفرماید: «وَاشْتَعَلَ الرَّأْسُ شَيْبًا» (و موی سر سپید و شعلهور شد). ریشه کلمه دوم (خضب) در قرآن کاربردی ندارد.
جمعبندی و توضیح کامل شیب الخضیب
عبارت «شیب الخضیب» یک ترکیب وصفی با ریشه عربی است که از دو واژه «شیب» (موی سپید یا محاسن) و «خضیب» (رنگشده یا آغشته به خضاب) تشکیل شده است. این اصطلاح در لغت به معنای محاسنی است که به رنگ یا خون آغشته شده باشد.
در فرهنگ معارف اسلامی و مقتلخوانی، این عبارت یک اصطلاح نمادین و اختصاصی برای اشاره به حضرت سیدالشهدا، امام حسین (ع) در روز عاشورا است. این تعبیر جانسوز که در زیارت ناحیه مقدسه به صورت «اَلسَّلامُ عَلَى الشَّیْبِ الْخَضیبِ» آمده، به اوج مظلومیت، ایثار و شهادت آن حضرت در سنین پیری اشاره دارد و به همین دلیل در ادبیات مرثیه فارسی جایگاه ویژهای یافته است.