معنی
واژه مکتب در لغت به معنای جای نوشتن و محل تعلیم و تعلم است که در گذشته به آموزشگاههای ابتدایی اطلاق میشد. در اصطلاح امروز، به مجموعه افکار، اندیشهها و اصول فکری مشترک یک گروه از صاحبنظران در حوزههای علمی، ادبی، هنری یا فلسفی نیز مکتب میگویند.
یعنی چه
این واژه دو کاربرد عمده دارد: یکی در معنای مادی و فیزیکی به عنوان محل درس و کتاب، و دیگری در معنای معنوی و اصطلاحی به عنوان دکترین، مذهب فکری، یا جریانی که پیروان خاص خود را دارد.
مترادف
این کلمات با توجه به سیاق متن (آموزشی یا فکری) میتوانند به عنوان جایگزین مکتب استفاده شوند.
متضاد
با توجه به اسم مکان بودن و کاربرد اصطلاحی، متضاد مستقیمی برای آن وضع نشده است؛ اما در مفاهیم آموزشی گاهی با جهل و بیسوادی تقابل پیدا میکند.
هم خانواده
واژگانی که از ریشه سه حرفی (ک ت ب) ساخته شدهاند و با نوشتن و ثبت کردن ارتباط دارند.
ریشه
واژه مکتب اسم مکان بر وزن «مَفعَل» است که در لغت به معنی «محل انجام عمل نوشتن» یا «جایگاه آموزش» میباشد و پس از ورود به زبان فارسی، معانی گستردهتری یافته است.
جمله سازی
در جدول
در جدولهای کلمات متقاطع، برای راهنماهایی مثل «محل آموزش قدیمی» یا «جریان فکری»، کلمه چهار حرفی مکتب یک پاسخ دقیق است.
به انگلیسی
بسته به اینکه منظور آموزشگاه باشد یا جریان اندیشگی، از معادلات متفاوتی استفاده میشود.
به عربی
توجه داشته باشید که واژه مَکتب در عربی معاصر بیشتر به معنای دفتر کار یا میز تحریر استفاده میشود و برای مکتب فکری از مذهب یا تیار فکری استفاده میکنند.
به فارسی
در برگردان سره یا جایگزینهای خالص فارسی، میتوان از واژه آموزشگاه برای معنای فیزیکی و از واژههای سبک، جریان یا راه و رسم برای معنای اصطلاحی آن استفاده کرد.
نماد چیست
در ادبیات و فرهنگ، مکتبخانه با نمادهایی چون لوح چوبی، قلم، دوات و کتاب همراه است و نشانه آغاز باسوادی است. در مفاهیم مدرن نیز نماد یک دکترین، نظام فکری مشخص و اصالت در اندیشه است.
جمعبندی و توضیح کامل مکتب
واژه «مکتب» از ریشه عربی «ک ت ب» و بر وزن اسم مکان ساخته شده است. این کلمه در طول تاریخ زبان فارسی تطور معنایی جالبی را پشت سر گذاشته است؛ در ابتدا به عنوان فضایی فیزیکی برای آموزش پایه و خواندن و نوشتن (مکتبخانه) شناخته میشد، اما به مرور زمان اهمیت فرهنگی و علمی بیشتری پیدا کرد.
امروزه این واژه فراتر از یک مکان آموزشی، به مجموعه پایدار و هماهنگی از افکار، باورها، روشها و دیدگاههای علمی، ادبی، فلسفی یا هنری اطلاق میشود که توسط یک استاد یا گروهی از اندیشمندان پایهگذاری شده و پیروان خاص خود را دارد. برای نمونه، اصطلاحاتی چون مکتب ادبی تهران، مکتب فلسفی اصفهان یا مکتبهای اقتصادی، نشاندهنده این کاربرد گسترده و عمیق هستند.
گرچه خود واژه مکتب به طور مستقیم در متن قرآن مجید ذکر نشده، اما مشتقات فراوان همخانواده آن مانند کتاب و مکتوب در متون دینی ارزش بالایی دارند. این کلمه چهار حرفی در زبانهای همسایه مانند ترکی استانبولی نیز با حفظ ریشه به کار میرود و در جدولهای کلمات متقاطع همواره به عنوان معادل آموزشگاه یا آیین فکری کاربرد دارد.